Minister David Abiamofo van NH beantwoordt vragen over zandafgravingen.
Minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen wil een einde maken aan de jarenlange illegale winning van rivierzand in het gebied van Klaaskreek en Nieuw-Lombé. Volgens de bewindsman zijn daar gedurende meer dan twee decennia grote hoeveelheden zand gewonnen zonder dat royalty's aan de Staat zijn betaald. De situatie waarbij activiteiten zonder vergunning plaatsvinden, zal niet langer worden gedoogd.

Abiamofo zei in De Nationale Assemblee dat de problematiek niet van recente datum is. Volgens zijn uiteenzetting vindt in het gebied al ongeveer 25 jaar zandwinning plaats. Daarbij waren op bepaalde momenten meerdere pontons tegelijkertijd actief. Voor het gewonnen zand werd volgens de minister geen royalty aan de Staat afgedragen. Hij stelde dat gedurende die periode zowel politieke en bestuurlijke autoriteiten als delen van het traditioneel gezag op de hoogte waren van de activiteiten. De Staat heeft daardoor jarenlang inkomsten misgelopen.

De bewindsman legde uit dat het ministerie al enkele jaren probeert ordening te brengen in de situatie en de activiteiten te formaliseren. Dat proces verliep niet zonder problemen. Een verleend mijnbouwrecht werd ingetrokken, waarna de rechthebbende naar de rechter stapte. Op 12 mei 2026 werd volgens Abiamofo in het voordeel van de rechthebbende beslist. De Staat werd opgedragen de intrekking binnen twee maanden ongedaan te maken. Aan het vonnis werd ook een dwangsom gekoppeld. Het ministerie heeft vervolgens uitvoering gegeven aan de rechterlijke uitspraak.

Daarna is volgens de minister verder overleg gevoerd met de verschillende betrokken partijen om rust in het gebied te creëren. Dat traject is inmiddels afgerond en voor de komende periode zijn afspraken gemaakt. Een van de afspraken is dat de houder van het mijnbouwrecht zich niet zal begeven naar de twee betrokken dorpen. Daar staat tegenover dat de dorpen zich eveneens moeten onthouden van het optreden als vergunningverlenende instantie.

De gemeenschappen kunnen volgens de minister rechtspersonen voordragen die namens de dorpen de benodigde rechten aanvragen. Het ministerie zal hen begeleiden bij het doorlopen van die procedure. Daarbij zal ook worden samengewerkt met de bestuursdienst en de districtscommissaris. Abiamofo maakte duidelijk dat daarmee ook een einde moet komen aan het gedogen van activiteiten buiten de wettelijke procedures.

"Ieder die aan zandwinning wenst te doen, moet volgens de procedure de vergunning daarvoor aanvragen", hield hij het parlement voor. Het doel is volgens de bewindsman dat de activiteiten legaal plaatsvinden en de Staat inkomsten ontvangt uit de winning van natuurlijke hulpbronnen.

Tijdens de interrupties werd de minister ook gevraagd naar de positie van traditionele gezagsdragers bij het gebruik van natuurlijke hulpbronnen in hun woon- en leefgebieden. Daarbij werd aandacht gevraagd voor situaties waarin inkomsten uit onder meer gemeenschapsbossen en zandwinning mogelijk niet ten goede komen aan de gehele gemeenschap.

De kwestie raakt daarmee volgens de discussie in DNA aan een breder probleem: niet alleen de legalisering van de zandwinning, maar ook de vraag wie toestemming mag geven voor exploitatie van natuurlijke hulpbronnen en waar de opbrengsten uiteindelijk terechtkomen.