Het door de regering aan De Nationale Assemblee (DNA) verstrekte overzicht van mijnbouwrechten bevat 272 registraties. Na vergelijking van de GMD-nummers blijken daarin dubbeltellingen voor te komen: 23 nummers worden meer dan één keer vermeld, waardoor 246 unieke GMD-nummers overblijven. Een belangrijk deel van de rechten heeft betrekking op goud, variërend van grootschalige exploratie en exploitatie tot kleinmijnbouw. Alleen al in en rond Pikin Saron zijn verschillende goudbedrijven terug te vinden, naast 29 rechten voor de winning van bouwmaterialen.

De veertien pagina's aan gegevens geven een breed beeld van de omvang en verdeling van mijnbouwrechten in Suriname. Het overzicht bevat onder meer de namen van rechthebbenden, GMD-nummers, het soort recht, oppervlakten en in veel gevallen de datum waarop het recht is verleend en wanneer het vervalt. Starnieuws heeft de gegevens geordend en de afzonderlijke registraties met elkaar vergeleken. Daarbij zijn 272 vermeldingen geteld. Dat betekent echter niet dat er 272 afzonderlijke mijnbouwrechten zijn.


Bij vergelijking op GMD-nummer blijven 246 unieke nummers over. In totaal komen 23 GMD-nummers vaker dan één keer in het bestand voor. Door deze herhalingen ontstaan 26 extra vermeldingen. Dat onderscheid is belangrijk, omdat verschillende lijsten in het document elkaar deels overlappen. Een recht kan bijvoorbeeld in een algemeen overzicht voorkomen en vervolgens opnieuw worden genoemd in een overzicht van een bepaald gebied.

Goud nadrukkelijk aanwezig
Goud neemt in het overzicht een belangrijke plaats in. Er worden exploratie- en exploitatierechten vermeld, terwijl daarnaast een groot aantal kleinmijnbouwrechten voorkomt. De kleinmijnbouwrechten hebben eveneens betrekking op goud. Daarmee loopt de schaal van de goudactiviteiten sterk uiteen. Bij kleinmijnbouw gaat het veelal om oppervlakten van rond 200 hectare, terwijl sommige exploratierechten duizenden en zelfs meer dan 10.000 hectare beslaan.

Het document maakt daardoor niet alleen zichtbaar hoeveel rechten zijn verstrekt, maar biedt ook de mogelijkheid om na te gaan bij welke personen en ondernemingen meerdere rechten zijn terechtgekomen en hoeveel grond daarmee is gemoeid. Die analyse is relevant omdat het aantal rechten alleen niet alles zegt. Een rechthebbende met meerdere kleine rechten kan gezamenlijk over een aanzienlijk gebied beschikken, terwijl één exploratierecht van een grote onderneming al meer dan 10.000 hectare kan omvatten.

Pikin Saron valt op
Bijzonder is het afzonderlijke overzicht van mijnbouwrechten in de omgeving van Pikin Saron. Daaruit blijkt dat in en rond het gebied verschillende ondernemingen rechten voor goudexploratie hebben of hebben gehad. Onder de namen die in het overzicht voorkomen, zijn Rosebel Gold Mines N.V., Grassalco N.V., Consolidated Gold Resources N.V., Capital Gold Eagle Mining N.V., Suku Passie N.V. en Agnesia Mijnbouwonderneming N.V. Niet alle vermelde rechten zijn nog geldig; in het overzicht staan zowel geldige als vervallen rechten.

Ook de omvang van sommige gebieden springt in het oog. Voor Rosebel Gold Mines wordt een exploratierecht van 10.768 hectare vermeld, voor Grassalco 10.450 hectare en voor Consolidated Gold Resources 13.761 hectare. Capital Gold Eagle Mining komt in het overzicht voor met een gebied van 2.570 hectare. Bij de beoordeling van deze cijfers moet steeds worden meegenomen of het betreffende recht nog geldig is of inmiddels is vervallen.

Het overzicht laat daarmee zien dat het gebied rond Pikin Saron gedurende langere tijd onderdeel is geweest van een aanzienlijk groter mijnbouwlandschap dan alleen de kleinschalige goudactiviteiten die doorgaans zichtbaar zijn.

Ook zand en lateriet
Goud is bovendien niet de enige grondstof waarvoor in het gebied rechten zijn verstrekt. Starnieuws onderscheidt in het Pikin-Saron-overzicht 29 unieke GMD-rechten voor bouwmaterialen. 

Het gaat vooral om savannazand en lateriet, maar ook om opvulzand en combinaties van verschillende bouwmaterialen. Bij één recht worden zand, grind en lateriet gezamenlijk genoemd. Hierdoor ontstaat een beeld van een gebied waar verschillende vormen van grondstoffenwinning naast elkaar plaatsvinden.

Vissterfte geeft gegevens extra betekenis
De informatie over Pikin Saron krijgt extra betekenis door de ernstige vissterfte die eerder dit jaar werd vastgesteld in de Moeroekreek en richting de Saramaccarivier. Het incident leidde tot grote bezorgdheid over mogelijke vervuiling door mijnbouwactiviteiten en het gebruik van chemicaliën.

Juist de omvang van de mijnbouwrechten in het gebied maakt de vraag naar effectief toezicht relevant. Waar verschillende vormen van goudwinning, exploratie en winning van bouwmaterialen naast elkaar plaatsvinden, moet ook duidelijk zijn wie daadwerkelijk actief is, welke milieuvoorwaarden gelden en hoe de overheid controleert of die voorwaarden worden nageleefd.

Het overzicht van mijnbouwrechten levert echter geen bewijs dat een van de daarin genoemde bedrijven of personen verantwoordelijk is voor de vissterfte. Het document registreert rechten en rechthebbenden en stelt geen oorzaak of aansprakelijkheid vast. Die twee zaken moeten daarom nadrukkelijk van elkaar worden gescheiden.

De gegevens maken wel duidelijk waarom gedegen onderzoek naar de activiteiten in het gebied noodzakelijk is. Een concessiekaart kan immers aangeven wie waar rechten heeft, maar zegt nog niet wie op een bepaald moment daadwerkelijk mijnbouwactiviteiten uitvoert of welke activiteiten mogelijk buiten formeel uitgegeven gebieden plaatsvinden.

Wie heeft hoeveel?
Met de openbaarmaking van het overzicht komt daarom een volgende vraag nadrukkelijk naar voren: hoe zijn de mijnbouwrechten verdeeld?
Dezelfde personen en ondernemingen keren op verschillende plaatsen in de gegevens terug. De volgende stap is daarom om de 246 unieke GMD-nummers niet alleen naar grondstof, maar ook naar rechthebbende te rangschikken.

Daarbij kan worden vastgesteld hoeveel rechten één persoon of onderneming heeft, hoeveel hectare daarmee is gemoeid, wanneer de rechten zijn uitgegeven en welke daarvan nog geldig zijn. Dat kan ook inzicht geven in de mate waarin mijnbouwrechten bij een relatief kleine groep personen of ondernemingen zijn geconcentreerd.

Het aan DNA verstrekte overzicht is daarmee veel meer dan een lange lijst met namen en nummers. Het biedt een basis om zichtbaar te maken wie toegang heeft gekregen tot Surinames minerale rijkdommen, hoeveel grond daarvoor beschikbaar is gesteld en hoe die rechten door de jaren heen zijn verdeeld.

Met 272 registraties, 246 unieke GMD-nummers en rechten die in sommige gevallen duizenden tot meer dan 10.000 hectare beslaan, ligt er nu voldoende informatie om die verdeling verder bloot te leggen. Starnieuws zet de analyse van de gegevens in het Gouddossier voort.

Lees ook:
● Gouddossier 1: Actie tegen Chinese werknemers Sarakreek slechts deel van thriller 
● Column: De goudsector zonder gezag, de les van Sarakreek
● Gouddossier 2; Asabina: Regering weet wat misgaat in goudsector, maar grijpt niet in
● Gouddossier 3: Een jaar na de belofte: waar staat de goudsector?
● Gouddossier 4: Grensakkoord nog in de ijskast, ecologische ramp langs Marowijnerivier
● Gouddossier 5: Matawai slaat alarm over aangevoerd materiaal voor goudwinning
● Gouddossier 6 Column: Niet de wetten ontbreken, maar politieke moed
● Gouddossier 7: DNA eist hervorming sector: Niet wachten op volgende milieuramp
● Gouddossier 8: Asabina bevestigt goudwinning op bodem Surinamerivier: Concessie voor riviergrind
● Gouddossier 9: Simons bevriest concessies om grip te krijgen op goudsector