De vloek

Eeuwig heeft iemand 'iets' met ons gedaan!

Wij Surinamers zijn een mysterieus volk. Geloof en bijgeloof gaan hand in hand. Wanneer wij iets niet kunnen verklaren, zoeken wij de oorzaak al snel in het bovennatuurlijke. Dus iemand heeft iets met ons gedaan.

Zeker wanneer het om de ellende van Suriname gaat, noemen wij het liever een vloek dan het gevolg van onze eigen keuzes. Een vloek is in traditionele zin een onheilspellende kracht die over een mens, familie of gemeenschap heerst en tegenspoed brengt. Iets wat ons blijft achtervolgen en waaraan wij moeilijk lijken te ontsnappen: een terugkerend patroon van ellende, een vloek. Maar klopt dat wel? Ligt de oorzaak van “de vloek” niet gewoon bij onszelf? Wat ons overkomt, noemen we uit gemakzucht ook wel ons lot. Maar bestaat dat lot wel, of bepalen wij het zelf? Zijn wij niet ons eigen lot?

De onafhankelijkheid
Na de onafhankelijkheid in 1975 werd Suriname een jonge republiek met grote verwachtingen en veel geld, maar onvoldoende bestuurlijke capaciteit. Daarna volgden perioden van verspilling, patronage, politieke verdeeldheid, militaire macht, geweld, binnenlandse oorlog, economische afhankelijkheid en verlies van deskundigheid.

Was dat ons lot, of was het een voorspelbaar gevolg van keuzes die wij maakten en systemen die wij lieten voortbestaan? Wat wij later als een vloek hebben benoemd, was in werkelijkheid een patroon dat door mensen werd opgebouwd en steeds opnieuw werd doorgegeven. Slecht bestuur en een politieke cultuur die zichzelf beschermde, hielden dat patroon in stand.

Soms wordt zo’n patroon doorbroken door iemand die weigert te accepteren dat wij zijn overgeleverd aan ons lot. Terwijl de gemeenschap siddert en buigt voor het mysterie, gaat hij op zoek naar de oorzaak. Kijk naar dit fragment van een oud verhaal.

Het begon met Mato, de jager, die na de jacht plotseling stierf. Zijn nalatenschap werd onder de familie verdeeld en iedereen kreeg een aandenken. Zijn pijlenkoker, laars en machete gingen naar een andere jager binnen de familie.

Niet lang daarna stierf ook deze jongeman. Het proces herhaalde zich. De ene jager na de andere uit dezelfde familie kwam onder vreemde omstandigheden om het leven. Al snel wist iedereen het zeker: het was een vloek.

De familie zou een erfzonde hebben begaan. Mato zou seks hebben gehad met een Yorka! Het verhaal deed de ronde en met iedere vertelling werd het nog erger. Bonuman kwamen van heinde en verre met rituelen, maar niets hielp. De angst groeide en de familie raakte steeds verder geïsoleerd. Uiteindelijk bereikte het verhaal Anansi, een oude vriend van Mato. Hij ging op onderzoek uit. Hij wilde weten waarom telkens hetzelfde gebeurde.

Geen rituelen. Logica!
Zijn aanknopingspunt was de nalatenschap van de overleden jagers. Het was niet de machete. Niet de pijlenkoker, niet de draagtas, de waterkan of het geweer. Als laatste onderzocht hij de laarzen. Diep in het leer ontdekte hij twee afgebroken giftanden. Telkens wanneer iemand de laars aantrok, drongen de tanden opnieuw in de huid.

De giftanden werden verwijderd en de vloek was voorbij. Het was dus geen vloek? Het was een oorzaak die jarenlang niet werd onderzocht — uit pure angst.

De jagers wisselden, maar de giftanden bleven zitten. Zo kan het ook met een land gaan. Zo gebeurde het met Suriname. Bestuurders komen en gaan. Regeringen wisselen. Telkens wordt een nieuwe toekomst beloofd. Maar wanneer oude fouten en corrupte structuren gewoon worden doorgegeven, blijft het gif werkzaam.

De giftanden zitten in de laars. De vloek wordt daarom niet doorbroken door harder te bidden en het kruis om de hals te dragen. Dit is misleiding. De oorzaak moeten we blootleggen en de giftanden verwijderen. Alleen wanneer wij beseffen dat onze ellende niet onafwendbaar is, kunnen wij de vermeende vloek naar het land der fabelen verwijzen.

Hoe? Dat begint met het doorbreken van verkeerde patronen. Met deskundigheid boven partijloyaliteit. Met eerlijkheid boven vriendjespolitiek. Met het algemeen belang boven persoonlijk voordeel. Met sterke instituties, naleving van wetten, controle op macht en bestuurders die werkelijk ter verantwoording worden geroepen.

Maar ook wijzelf moeten veranderen. Wij moeten ophouden te zwijgen, weg te kijken en de schuld bij anderen te leggen. Zolang wij verkeerde keuzes blijven beschermen, blijven de giftanden in de laars. Een sterk Suriname ontstaat niet door te wachten op een wonder. Het ontstaat wanneer wij begrijpen dat iedere generatie opnieuw kan kiezen.

Wij zijn ons eigen lot.
Deh fii ernstig!

Paul Middellijn