Regionaal machtsspel: Frans-Guyana’s gezicht en Surinames rug naar Zuid-Amerika

Een recent bezoek aan Frans-Guyana opende mijn ogen voor de diepere wortels van het koloniale verleden. Terwijl Suriname regionaal blijft slapen, ontwaakt Frans-Guyana op zoek naar een plek op ons continent. We werpen een blik op de koloniale kant en het machtsspel in onze regio.

Olievloek in de Guiana-regio
Tijdens de regionale conferentie Dynamiek in de Guiana-regio van 18 en 19 juni 2026 in Frans-Guyana was er veel belangstelling voor offshore olie en de ‘olievloek’. Dit laatste verwijst naar landen met een overvloed aan niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen die na een periode van economische groei te maken krijgen met stagnatie of zelfs economische terugval.

Offshore olie in Guyana en Suriname trok veel aandacht. Dit heeft enerzijds te maken met het feit dat multinationals zoals TotalEnergies jaren geleden ook interesse toonden voor verder offshore olieonderzoek in Frans-Guyana, wat een ‘hoera’-stemming bij veel Frans-Guyanezen creëerde. Anderzijds volgt de groene beweging in Frans-Guyana met argwaan de offshore oliewinning in Suriname en Guyana.

Machtsspel
Intussen voltrekt zich in de Guiana-regio een hernieuwde rivaliteit tussen grootmachten, met als hoofdrolspelers de Verenigde Staten, China, Brazilië en Frankrijk. Het machtsspel betreft economische en militair-strategische kwesties. Behalve de ongekende biodiversiteit is deze regio rijk aan delfstoffen, vis en koolwaterstoffen. Hiermee trekt zij enorme investeringen aan, met name uit China, via overeenkomsten die in 2018 met Suriname en Guyana zijn gesloten.

Maar ook de Verenigde Staten zijn economisch – onder meer met oliemultinationals – militair en politiek aanwezig. De recente invasie van de VS in Venezuela vormt slechts een momentopname van een grotere machtsstrijd in onze regio.

Frankrijk
Binnen het regionale machtsspel probeert Frankrijk zijn invloed te vergroten via Frans-Guyana, een strategisch belangrijk overzees gebied. Dit blijkt uit de omvangrijke militarisering van Frans-Guyana. De Franse strijdkrachten zijn betrokken bij de bescherming van het ruimtevaartcentrum in Kourou en het beveiligen van economische activiteiten, vooral in de goud- en visserijsector.

De opkomst van Guyana en Suriname als nieuwe regionale oliegiganten heeft bovendien de belangstelling van multinationals voor de zeebodem van de economische zone van Frans-Guyana opnieuw aangewakkerd. Frans-Guyana vormt tevens een strategisch steunpunt waarmee Frankrijk zijn belangen in de regio uitbreidt, tot buiten de overzeese gebieden. In die zin wordt het omschreven als de ‘Franse poort naar Zuid-Amerika’.

Tegelijkertijd zijn de Franse economische belangen regionaal versterkt: het Franse TotalEnergies investeerde meer dan tien miljard dollar in het offshore-olieproject GranMorgu in Suriname. Nu de Amerikaanse Monroe-doctrine weer in opmars lijkt, tonen Franse strijdkrachten hun bezorgdheid over het beleid van de regering-Trump en de mogelijke bedreigingen voor Franse belangen in de regio.

Regionale integratie en politieke rivaliteit
De vroegere kolonie Frans-Guyana werd in 1946 een overzees gebied van Frankrijk. Dit bracht juridische, economische en sociale veranderingen met zich mee, waarbij inwoners dezelfde rechten en plichten kregen als Franse burgers. Dit ging gepaard met het onderwerpen van delen van het Amazone-ecosysteem aan het koloniale beleid van Frankrijk en de Europese Unie.

Hierdoor keerde Frans-Guyana lange tijd het Zuid-Amerikaanse continent de rug toe. Echter groeide het besef van een Amazone- en Zuid-Amerikaanse identiteit, vooral door de integratie van vele, vaak illegale, handelsstromen vanuit de buurlanden. Dit droeg ertoe bij dat een deel van de Frans-Guyanese politieke elite toenadering zocht tot de Zuid-Amerikaanse wereld, wat resulteerde in de ondertekening in 1996 van de bilaterale samenwerkingsovereenkomst tussen Frankrijk en Brazilië betreffende hun gemeenschappelijke grens.

Hierna volgde een samenwerkingsprotocol, ondertekend door de regionale overheden van Frans-Guyana en Amapá. Deze samenwerking werd sinds 2017 symbolisch verbonden door de brug tussen Saint-Georges in Frans-Guyana en Oiapoque in Brazilië.

Suriname met de rug naar ons continent
Terwijl Frans-Guyana regionaal in de lift zit, blijft Suriname slapen met de rug naar ons continent. Vergeleken met de universiteiten van Suriname en Guyana maakt de Universiteit van Frans-Guyana enorme sprongen voorwaarts. Sinds haar oprichting in 2016, toen zij zich losmaakte van de Universiteit van de Franse Antillen, wortelt zij steeds meer in de Guiana-regio, met natuur, inheemse en tribale volken hoog op haar agenda.

De regionale conferentie Dynamiek in de Guiana-regio maakte duidelijk dat de huidige uitdagingen in dit deel van het Amazonegebied verband houden met het spanningsveld tussen de exploitatie van niet-duurzame hulpbronnen en natuurbehoud. De economische keuzes staan niet los van het maatschappelijke, ecologische en politieke krachtenveld.