President Jennifer Simons
Na weken van berichten over illegale goudwinning, onduidelijkheid rond concessies, aantasting van kwetsbare gebieden, vissterfte en gebrekkige controle in het binnenland, heeft president Jennifer Simons een ingreep gedaan in de inrichting van de goudsector. De uitgifte, overdracht én verlenging van mijnbouwconcessies zijn tijdelijk bevroren. Tegenover Starnieuws zegt de president dat de maatregel, vooral waar het verlengingen betreft, geen maanden moet duren, maar eerder enkele weken. Die tijd wil de regering gebruiken om in kaart te brengen wie over welke concessies beschikt, wat er daadwerkelijk in de gebieden gebeurt en welke delen van het binnenland beter moeten worden beschermd.

Simons zegt dat het noodzakelijk was om tijdelijk "pas op de plaats te maken". De regering probeert eerst een beter beeld te krijgen van de situatie in het binnenland. Inmiddels worden ploegen naar verschillende gebieden gestuurd om na te gaan wat er daadwerkelijk gebeurt. "We zien een vrij moeilijke situatie, laten we het zo noemen", zegt de president. Volgens haar is de situatie in het binnenland in de afgelopen periode zelfs moeilijker geworden.


Bescherming woon- en leefgebieden
Aan de tijdelijke bevriezing liggen verschillende redenen ten grondslag. De regering wil onder meer de woon- en leefgebieden van inheemse en tribale gemeenschappen beter beschermen. Daarnaast wordt gekeken naar andere kwetsbare gebieden, waaronder bronrivieren. De president heeft minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen schriftelijk instructies gegeven. In de brief noemt zij vijf redenen voor deze beleidslijn: het lopende proces voor bescherming van woon- en leefgebieden van inheemse en tribale gemeenschappen; de bescherming van bepaalde andere bosgebieden; een inventarisatie van mijnbouwconcessiegebieden, waaronder gebieden waar goudwinning plaatsvindt; aanscherping van controle en regelgeving rond het gebruik van chemicaliën en toegepaste technieken in de goudwinning; en overleg met bestaande concessiehouders over een programma voor meer verantwoorde mijnbouwtechnieken. 

De regeringsleider heeft de minister bovendien gevraagd om een gedetailleerd overzicht van alle huidige concessies en hun houders. Volgens de president moet de tijdelijke stop voorkomen dat gedurende deze inventarisatie nieuwe situaties ontstaan die het ordeningsproces verder bemoeilijken. "Om te zorgen dat we in dat werk, wat enkele weken in beslag gaat nemen, niet langer, in elk geval even de zaak bevriezen, hebben we dat gedaan."

Concessiehouders bezorgd
Vooral het besluit om ook verlengingen tijdelijk aan te houden, heeft tot bezorgdheid geleid bij concessiehouders. Zij vrezen dat bedrijven in problemen kunnen komen wanneer bestaande rechten aflopen terwijl aanvragen voor verlenging niet worden afgehandeld. Simons zegt begrip te hebben voor die zorgen. Vrijdag heeft zij daarover gesproken met vertegenwoordigers van de sector. "De maatregel is niet voor een hele lange tijd, maar we moeten even informatie inwinnen, orde op zaken stellen en kijken naar wat we hebben, de situatie vandaag", zegt zij.

Het verlengen van concessies duurt in de praktijk nu al vaak jaren, ook zonder de tijdelijke stop. De regering wil daarom tegelijkertijd bekijken hoe de procedures kunnen worden verbeterd. De gesprekken met de sector moeten volgens Simons worden voortgezet. De regering wil daarbij niet alleen ordenen, maar ook meer transparantie brengen in de manier waarop concessies worden beheerd.

Niet alleen de legale sector
De grote uitdaging zit echter niet uitsluitend bij de formele concessiehouders. Een aanzienlijk deel van de problematiek speelt zich af rond illegale goudwinning en activiteiten in gebieden waar de overheid nauwelijks permanente aanwezigheid of controle heeft. Het staatshoofd erkent dat dit een veel moeilijker vraagstuk is.

De regering is begonnen met inventarisaties in het binnenland en wil meer structurele informatie verzamelen, zodat niet telkens pas kan worden opgetreden wanneer ergens een probleem ontstaat. "Het is een moeizaam pad. Maar we zijn begonnen", zegt de president. Op het Kabinet van de President functioneert inmiddels een kleine unit die zich met de verschillende onderdelen van de sector bezighoudt. Ook de legale concessiehouders worden daarbij betrokken. Het streven is om stap voor stap tot een beter en actueler overzicht van de sector te komen.

Simons waarschuwt tegelijkertijd voor te hoge verwachtingen. Zij wil niet beloven dat de overheid op korte termijn volledige veiligheid en controle in alle goudgebieden kan garanderen. "We hebben een situatie en het is best moeilijk. Maar ik ben ervan overtuigd dat als we samenwerken en als we duidelijkheid en transparantie brengen, we stap voor stap de zaak kunnen verbeteren."

Gold Board moet volgende stap worden
Een belangrijk onderdeel van de ordening moet de komst van een Gold Board worden. Deze instantie moet zich vooral richten op de ordening van de opkoop, verkoop en export van goud. De wetgeving daarvoor wordt momenteel voorbereid. Daarbij is ook een buitenlandse deskundige betrokken. Buitenlandse modellen kunnen echter niet zonder meer worden overgenomen en moeten worden aangepast aan de Surinaamse omstandigheden.

De president verwacht dat het wetsvoorstel mogelijk in het vierde kwartaal zover kan zijn dat het kan worden ingediend. Zij plaatst daarbij wel een voorbehoud, omdat het wetgevingsproces verschillende stappen moet doorlopen. Het streven is dat Suriname uiterlijk volgend jaar kan beginnen met de praktische invoering van het nieuwe systeem.

Goud belangrijk voor deviezen
De regering kijkt tegelijkertijd nadrukkelijk naar de financiële betekenis van de goudsector. Simons wijst erop dat inmiddels uitvoering wordt gegeven aan de maatregel waarbij de 35 procent deviezenretentie uit de goudsector rechtstreeks naar de Centrale Bank van Suriname gaat.
Volgens de president moet dit bijdragen aan verdere versterking van de deviezenreserve. De goudsector blijft daarmee economisch van groot belang voor Suriname. Maar juist die betekenis maakt ordening volgens Simons noodzakelijk.

"De goudsector is belangrijk voor ons, maar het heeft ook een heleboel risico's." Die risico's beperken zich niet tot illegaliteit en inkomsten voor de Staat. Ook milieutoezicht vormt een probleem. De regering heeft volgens de president gekeken naar de controlemogelijkheden van de Nationale Milieu Autoriteit en daarbij tekortkomingen geconstateerd. Een voorbeeld is de beperkte laboratoriumcapaciteit voor het onderzoeken van mogelijke vervuiling. Deze verschillende problemen moeten volgens Simons niet langer los van elkaar worden aangepakt, maar in één groter plan worden samengebracht.

Eerst weten wat er werkelijk is
Daarmee krijgt de tijdelijke concessiestop een bredere betekenis dan alleen het tijdelijk niet behandelen van aanvragen. De regering probeert eerst vast te stellen wat in de loop der jaren daadwerkelijk aan mijnbouwrechten is uitgegeven, aan wie, waar deze concessies liggen en wat binnen die gebieden gebeurt.

De centrale vraag die in het Gouddossier steeds terugkeert is: hoe kan de Staat een sector ordenen wanneer hij zelf onvoldoende zicht heeft op wat zich in grote delen ervan afspeelt?

De president zegt dat de tijdelijke bevriezing de regering de ruimte moet geven om daar verandering in te brengen. Voor bestaande concessiehouders, vooral degenen die wachten op verlenging, moet de onzekerheid volgens haar beperkt blijven tot enkele weken. De veel grotere operatie zal aanzienlijk langer duren: het beschermen van woon- en leefgebieden, het aanpakken van illegale goudwinning, toezicht op chemicaliën en mijnbouwtechnieken, verbetering van milieumonitoring, transparantie rond concessies en uiteindelijk controle op de goudstromen van winning tot export.

Lees ook:
● Gouddossier 1: Actie tegen Chinese werknemers Sarakreek slechts deel van thriller 
● Column: De goudsector zonder gezag, de les van Sarakreek
● Gouddossier 2; Asabina: Regering weet wat misgaat in goudsector, maar grijpt niet in
● Gouddossier 3: Een jaar na de belofte: waar staat de goudsector?
● Gouddossier 4: Grensakkoord nog in de ijskast, ecologische ramp langs Marowijnerivier
● Gouddossier 5: Matawai slaat alarm over aangevoerd materiaal voor goudwinning
● Gouddossier 6 Column: Niet de wetten ontbreken, maar politieke moed
● Gouddossier 7: DNA eist hervorming sector: Niet wachten op volgende milieuramp
● Gouddossier 8: Asabina bevestigt goudwinning op bodem Surinamerivier: Concessie voor riviergrind