André Oedayrajsingh Varma stelt een vraag die te weinig hardop wordt gesteld: Suriname zegt de kennis van zijn diaspora nodig te hebben, maar durft het die kennis ook werkelijk toe te laten? Zijn analyse verdient bijval. Toch blijft het debat naar mijn overtuiging op de verkeerde plek steken. De discussie wordt gevoerd als een kwestie van bereidheid: willen wij deskundigheid van buiten toelaten, ja of nee? Zolang de vraag zo wordt gesteld, blijft het antwoord een kwestie van houding, en houdingen laten zich moeilijk veranderen met opiniestukken. De werkelijke vraag is een andere: onder welke voorwaarden werkt het wél?

Dat het hier niet om sentiment gaat, blijkt uit de cijfers. Ongeveer 350.000 Surinamers wonen in Nederland, een derde van de wereldwijde Surinaamse bevolking. Tegelijk leunt onze economie steeds meer op ingevlogen arbeid voor functies die lokaal niet zijn in te vullen. De recente Jobs and Skills Radar 2030 van de Wereldbank zet beide bewegingen naast elkaar.

Datzelfde rapport noemt de diaspora uitdrukkelijk een strategisch bezit en wijst op kennisoverdracht, mentorschap en gastdocentschap als manieren om tekorten te overbruggen terwijl de eigen opleidingsroutes worden opgebouwd. In die laatste woorden zit de kern.

De voorwaarde die het verschil maakt
Het rapport maakt een onderscheid dat in het Surinaamse debat vrijwel altijd ontbreekt. De vraag is niet óf externe deskundigheid nodig is — dat is zij, en het is legitiem. De vraag is of die inzet zo wordt georganiseerd dat zij lokale capaciteit opbouwt, of dat zij die juist vervangt. Dat bepaalt of de weerstand die Varma beschrijft terecht is. Laten wij eerlijk zijn: een externe deskundige zonder afgebakende opdracht, zonder lokale tegenhanger en zonder einddatum ís een bedreiging voor iemands positie. Die weerstand is dan geen kleingeestigheid, maar een juiste inschatting. Wie haar wil wegnemen, moet niet oproepen tot ruimhartigheid, maar de opdracht anders inrichten. 

Drie voorwaarden zouden standaard moeten zijn bij iedere inzet van diasporadeskundigheid. Een lokale tegenhanger bij elke opdracht. Geen externe adviseur die alleen werkt. Iemand uit de organisatie loopt mee, neemt over en is aan het eind aantoonbaar verder.

Een einddatum en een overdrachtsmoment. Een opdracht die niet eindigt, wordt een functie. En een functie die door een buitenstaander wordt bezet, roept precies de reactie op die Varma signaleert. Beoordeling op wat er achterblijft. Niet op het opgeleverde rapport, maar op wat de organisatie zelfstandig kan wat zij een jaar eerder niet kon. Wie deze voorwaarden hanteert, hoeft niet meer te discussiëren over diaspora tegenover lokaal. Dan valt het belang van beide samen.

Waarom registers meestal mislukken
Varma pleit voor een professioneel register van deskundigen, met transparante vacatures en beoordeling op competenties. Ik onderschrijf dat volledig, maar plaats er een waarschuwing bij. Registers mislukken zelden aan de aanbodkant. Er melden zich altijd mensen aan. Zij mislukken aan de vraagkant: geen enkele instantie is verplicht het register te raadplegen. Zolang een ministerie of staatsbedrijf een benoeming ook zonder register kan doen, gebeurt dat.

Een register wordt pas een instrument wanneer het is verankerd in de benoemingsprocedure zelf — wanneer een raad van commissarissen moet kunnen verantwoorden waarom een kandidaat is gekozen en welke alternatieven zijn overwogen. Dat is geen diasporavraagstuk. Dat is governance. Zolang benoemingen niet toetsbaar zijn, verandert er niets, of de kandidaat nu uit Paramaribo, Rotterdam of Miami komt.

Van betoog naar praktijk
Juist vanuit de constatering dat het bij oproepen blijft, hebben wij Rebuild Suriname opgezet: een matchingplatform dat vraag en aanbod verbindt. Inmiddels zijn ongeveer zeshonderd experts aangesloten, van young professionals tot gepensioneerde deskundigen, uit sectoren waar Suriname baat bij heeft. Het uitgangspunt is precies wat hierboven staat: elke inzet gekoppeld aan lokale overdracht, met een begin en een einde, beoordeeld op wat achterblijft.

Ik noem dit niet om te laten zien dat wij het al doen, maar omdat het antwoord op Varma's vraag in de uitvoering ligt en niet in het debat — en omdat een initiatief dat bestaat toetsbaar is op een manier waarop een pleidooi dat nooit kan zijn. Wij nodigen ministeries, staatsbedrijven en ondernemingen uit er gebruik van te maken en ons erop aan te spreken wanneer het niet oplevert wat het belooft.

Suriname staat aan de vooravond van aanzienlijke olie- en gasinkomsten. Varma heeft gelijk dat die weinig duurzame ontwikkeling opleveren wanneer instituties zwak blijven. Maar het omgekeerde geldt evenzeer: sterke instituties bouw je niet met goede voornemens, maar met procedures die het moeilijk maken om het verkeerd te doen.

De diaspora kan daarbij helpen. Zij kan het niet doen. Dat onderscheid zou het uitgangspunt moeten zijn van elk gesprek hierover.

Prekash Ramsingh

pramsingh@tac-groep.nl
Website: rebuildsuriname.com