We vragen leerkrachten om veilige leeromgevingen te creëren voor kinderen. Maar we stellen zelden de vraag: in welke omstandigheden moeten zij dat doen? In Suriname werken veel onderwijsgevenden onder hoge druk. Lage inkomens, stijgende kosten van levensonderhoud, grote klassen en toenemende maatschappelijke verwachtingen zorgen ervoor dat velen niet meer in rust kunnen functioneren. Toch wordt van hen verwacht dat zij dagelijks stabiliteit, geduld en emotionele veiligheid bieden aan kinderen. Dat is een spanningsveld dat niet langer genegeerd kan worden.

Want een veilige leeromgeving is geen techniek of protocol. Het is een menselijke kwaliteit die zichtbaar wordt in houding, stem, geduld en aanwezigheid. Kinderen voelen feilloos of een volwassene ruimte heeft of overbelast is, aanwezig is of in overlevingsstand functioneert.

Een ongemakkelijke waarheid
We vragen leerkrachten om kalm te blijven in situaties waarin hun eigen basis onder druk staat. We vragen hen om geduldig te reageren terwijl hun energie op is. We vragen hen om kinderen te ondersteunen in hun emotionele ontwikkeling, terwijl er weinig ruimte is voor hun eigen herstel en ondersteuning. Dit is geen individuele tekortkoming. Het is een systeemvraag.

Een leerkracht die langdurig onder stress staat, kan moeilijk de emotionele veiligheid bieden die kinderen nodig hebben om te leren en zich te ontwikkelen. Niet omdat de wil ontbreekt, maar omdat de draagkracht onder druk staat.

Kindveiligheid begint bij volwassen veiligheid
Als we kindveiligheid serieus nemen, moeten we beginnen bij de mensen die dagelijks met kinderen werken. Dat betekent onder meer:
● een eerlijk en leefbaar inkomen voor onderwijsgevenden;
● structurele ondersteuning bij werkdruk;
● ruimte voor herstel, reflectie en samenwerking;
● erkenning dat onderwijs ook emotionele arbeid is.

Zolang de volwassene structureel in overlevingsstand staat, kan niet worden verwacht dat hij of zij consequent een veilige leeromgeving draagt.

Stress en veiligheid in de klas
Kinderen leren niet alleen van wat er wordt gezegd, maar vooral van wat er wordt uitgedragen. Stress werkt door in de klas. Maar rust ook. Een uitgeputte leerkracht kan nog steeds betrokken zijn, maar niet altijd consequent beschikbaar. En juist die beschikbaarheid vormt de basis van vertrouwen en leren.

Wanneer een kind ervaart: “Deze volwassene ziet mij en heeft ruimte voor mij”, ontstaat ontwikkeling. Wanneer dat ontbreekt, ontstaan spanning en terugtrekking.

Naar een breder perspectief
Kindveiligheid en leerkrachtveiligheid zijn niet los van elkaar te zien. Ze versterken of verzwakken elkaar. Een veilige school ontstaat niet alleen door beleid of regels, maar door mensen die voldoende rust, waardigheid en ondersteuning ervaren om werkelijk aanwezig te kunnen zijn.

We kunnen niet blijven vragen dat mensen geven wat zij zelf structureel niet ontvangen. Kinderen hebben recht op veiligheid in het onderwijs. Maar onderwijsgevenden hebben ook recht op omstandigheden waarin zij hun werk met waardigheid, rust en menselijkheid kunnen doen. Alleen dan kan er iets ontstaan wat geen beleid kan afdwingen, maar wel mogelijk maakt: echte veiligheid in de ontmoeting tussen volwassene en kind.

Anneke Matil 
(Oprichter Stichting Kinderen Centraal)