De Surinaamse Orde van Advocaten (SOVA) plaatst kritische kanttekeningen bij de voorgestelde wijzigingen van de Grondwet en wetgeving rond de rechterlijke macht. Vooral veranderingen in de benoeming, bevordering, schorsing en het ontslag van rechters en functionarissen binnen het Openbaar Ministerie vragen volgens de Orde om bijzondere zorgvuldigheid. De SOVA waarschuwt dat bij de hervormingen de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de institutionele checks-and-balances volledig gewaarborgd moeten blijven.

De advocatenorde reageert hiermee op amendementen op voorgenomen wijzigingen van onder meer de Grondwet, de Wet Rechtspositie Rechterlijke Macht en het Reglement op de Inrichting en de Samenstelling van de Rechterlijke Macht (RIS). De SOVA heeft ook kennisgenomen van de ernstige zorgen die het Hof van Justitie en het Openbaar Ministerie hierover kenbaar hebben gemaakt. De Orde benadrukt dat het om een eerste, principiële reactie gaat. Een definitief inhoudelijk standpunt volgt nadat de voorstellen nader met de leden zijn besproken.

De SOVA onderschrijft dat de rechterlijke organisatie voortdurend moet worden ontwikkeld en gemoderniseerd. De invoering van cassatierechtspraak en verdere versterking van kwaliteit, deskundigheid en efficiëntie kunnen volgens de organisatie belangrijke stappen zijn voor de Surinaamse rechtsstaat. De Orde heeft zich eerder in het debat over modernisering van de rechterlijke macht gemengd. Tijdens onder meer een congres hierover heeft zij vanuit de advocatuur aandacht gevraagd voor de rechtsstatelijke en praktische randvoorwaarden van hervormingen.

Onafhankelijkheid centraal
De eerste fundamentele zorg van de SOVA betreft de gevolgen die de voorgestelde wijzigingen kunnen hebben voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. De onafhankelijkheid van de rechter is volgens de Orde een essentieel onderdeel van de rechtsstaat en uiteindelijk een waarborg voor iedere burger die zijn recht tegenover een ander of tegenover de overheid moet kunnen zoeken.

Bij iedere verandering van de rechterlijke organisatie moet daarom worden nagegaan of de bestaande constitutionele en institutionele waarborgen voldoende behouden blijven en waar nodig worden versterkt. De SOVA vraagt in dat verband bijzondere aandacht voor wijzigingen rond de benoeming, bevordering, schorsing en het ontslag van leden van de rechterlijke macht.

Vragen over derde rechterlijke instantie
Ook de voorgenomen invoering van een derde rechterlijke instantie en cassatierechtspraak verdient volgens de advocatenorde grondige bestudering. De hoogste rechterlijke instantie moet beschikken over voldoende juridische deskundigheid, rechterlijke ervaring en onafhankelijkheid. De SOVA heeft daarom vragen over voorgestelde veranderingen in de benoemingsvereisten voor rechters in de derde instantie, waaronder het vervallen of verminderen van bestaande ervaringseisen.

De hoogste rechter zal immers niet alleen individuele zaken behandelen, maar ook een belangrijke verantwoordelijkheid krijgen voor de ontwikkeling en eenheid van het recht en voor de rechtszekerheid. Ook het overgangsrecht moet volgens de SOVA vooraf helder worden geregeld. Voor burgers en advocaten moet duidelijk zijn welke rechtsmiddelen beschikbaar zijn, welke termijnen gelden en wat er gebeurt met procedures die al lopen wanneer de nieuwe regels in werking treden.

Het ontbreken van duidelijke overgangsbepalingen kan volgens de Orde tot rechtsonzekerheid leiden en rechtstreeks gevolgen hebben voor de rechtspositie van burgers.

Ook positie Openbaar Ministerie onder de loep
De SOVA heeft eveneens bijzondere aandacht voor de voorgestelde veranderingen bij het Openbaar Ministerie. De manier waarop benoeming, aansturing en eventuele beëindiging van de rechtspositie van functionarissen binnen het OM worden geregeld, raakt volgens de organisatie aan fundamentele beginselen van de rechtsstaat.

Daarbij moeten voldoende waarborgen bestaan tegen ongewenste beïnvloeding en moeten de noodzakelijke institutionele checks-and-balances behouden blijven. De advocatenorde vindt dat hervormingen van deze omvang pas na zorgvuldige consultatie van de betrokken beroepsgroepen moeten plaatsvinden. Rechterlijke macht, Openbaar Ministerie en advocatuur beschikken ieder vanuit hun eigen positie over kennis en ervaring die nodig zijn om zowel de praktische als de rechtsstatelijke gevolgen van de wijzigingen te beoordelen.

De Raad van de SOVA zal de voorstellen daarom aan de leden voorleggen en hun zienswijzen en aandachtspunten inventariseren. Daarna komt de organisatie met een uitgebreidere inhoudelijke reactie.

Volgens de SOVA moet uiteindelijk één uitgangspunt centraal staan: een onafhankelijke, deskundige, toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige rechtspleging die de rechtsbescherming van burgers daadwerkelijk waarborgt.