De Afghaanse minister van Buitenlandse Zaken Amir Khan Muttaqi woont een afscheidsceremonie bij voor de overleden Iraanse Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei, Iran. (Foto via Reuters)
Zaterdag was het vijf jaar sinds de Taliban de macht in Afghanistan heroverden. Het gewapend verzet tegen de Taliban is niet langer beperkt tot één front of leiderschap, maar kent verschillende groepen met uiteenlopende namen en activiteiten.

Sinds de val van de vorige regering in augustus 2021 zijn meerdere gewapende groepen actief geworden, die aanspraken maken op aanvallen op Taliban-troepen in diverse provincies. Ook online is hun aanwezigheid de laatste maanden duidelijk toegenomen. Een belangrijke vraag is of deze toename duidt op een werkelijke uitbreiding van het verzet, of juist op fragmentatie en verdeeldheid binnen de oppositiekrachten.

Recent hebben gevechten in de provincie Badakhshan, vooral in het district Zebak, de aandacht gevestigd op het verzet. Het Afghanistan Freedom Front voerde aanvallen uit op Taliban-posities en wist enkele militaire posten te veroveren. Hoewel de Taliban verklaarden de aanvallen te hebben afgeslagen, duurden de gevechten meerdere dagen, wat afwijkt van de gebruikelijke korte verrassingsacties.

De National Resistance Front was de eerste grote gewapende formatie die na de val van Kabul ontstond, met veel ex-militairen die naar de provincie Panjshir trokken om verzet te bieden. Ondanks hun poging om Panjshir tot centrum van verzet te maken, veroverden de Taliban de regio na een offensief. Sindsdien zijn de gevechten beperkt tot sporadische aanvallen.

Onderzoekers zoals Karim Amini benadrukken dat veel oppositiegroepen buiten Afghanistan zijn gevormd, wat hun vermogen beperkt om een stevige basis in het land op te bouwen. Bovendien is de Afghaanse samenleving uitgeput door decennia van oorlog en weinig geneigd om zich opnieuw in een conflict te storten.

Zabihullah Mujahid (2e van links onder) neemt samen met anderen deel aan de bijeenkomst van de begeleidingscommissie van de Taliban in Kabul, Afghanistan. (Foto: LA Times)

Volgens Amini en andere experts is het grootste probleem dat het verzet onvoldoende inspeelt op de actuele behoeften en wensen van Afghanen. Gewapend verzet dat niet voortkomt uit lokale realiteiten en steun, zal het moeilijk krijgen om duurzaam te opereren. Cruciaal is niet alleen de capaciteit voor aanvallen, maar ook het winnen van vertrouwen en het presenteren van een overtuigend politiek alternatief.

Het nieuwe landschap van het verzet
Naast de National Resistance Front en het Afghanistan Freedom Front zijn vele andere groepen actief, waaronder de Homeland Army, Freedom and Justice Movement, en het Green Movement. Dit heeft geleid tot een complex en soms onduidelijk netwerk van organisaties, waarbij soms meerdere groepen aanspraken maken op dezelfde aanvallen. Experts wijzen ook op de rol van sociale media als een tweede strijdtoneel, waar groepen hun aanwezigheid moeten bewijzen.

De Taliban ontkennen dat het verzet een significante bedreiging vormt voor hun controle en stellen alle Afghaanse gebieden onder controle te hebben. Volgens Taliban-woordvoerder Zabihullah Mujahid zijn de tegenstanders vooral online actief en is het Afghaanse volk vastberaden veiligheid en stabiliteit te handhaven.

Taliban-soldaten vieren de verjaardag van de val van Kabul op een straat vlakbij de Amerikaanse ambassade in Kabul, Afghanistan. (Foto: Reuters)

Hoewel het verzet geen duurzame territoriale controle heeft, dwingen de aanvallen de Taliban wel om middelen te spreiden en in afgelegen gebieden actief te blijven, wat een voortdurende veiligheidsuitdaging betekent.

Experts zoals Rafiullah Kakar benadrukken dat het verzet er mogelijk niet op uit is om steden te veroveren, maar om de Taliban te verzwakken door voortdurende druk. Dit vereist een balans tussen militair verzet en het opbouwen van een breed maatschappelijk draagvlak, iets wat tot nu toe ontbreekt.

Het groeiende aantal gewapende groepen betekent niet per se dat Afghanistan op weg is naar een nieuwe burgeroorlog. Wel toont het aan dat het conflict na de val van de vorige regering is voortgezet, onder gewijzigde omstandigheden. De Taliban behouden de controle, maar kampen met uitdagingen op het gebied van politieke legitimiteit en internationale betrekkingen.

Voor het verzet is de uitdaging dubbel: ze moeten hun militaire capaciteiten versterken én een geloofwaardig politiek alternatief bieden voor de toekomst van Afghanistan.