Meer nodig dan excuses alleen

Vanuit brede kring is met afschuw gereageerd op de vrouwonvriendelijke uitspraken van DNA-lid Cedric van Samson. De maatschappelijke verontwaardiging was zodanig dat zelfs een vergadering van De Nationale Assemblee werd verdaagd. Een groot deel van de vrouwelijke Assembleeleden, ondersteund door enkele mannelijke collega's, heeft zich kritisch uitgelaten over de gewraakte uitspraken. Daarmee is echter nog niet de vraag beantwoord of de politieke reactie, bezien vanuit constitutioneel en staatsrechtelijk perspectief, voldoende is geweest.

Ook wanneer een politicus buiten het parlement uitspraken doet die op gespannen voet staan met de Grondwet en fundamentele constitutionele waarden raken, staat het De Nationale Assemblee vrij deze kwestie politiek te bespreken en daarover een principieel oordeel uit te spreken. Juist wanneer de gelijkwaardigheid van burgers ter discussie wordt gesteld, raakt dat de kern van de democratische rechtsstaat.

Van Samson op ramkoers
Het is buitengewoon onprofessioneel dat de heer Cedric van Samson in een recent interview heeft verklaard geen excuses te zullen aanbieden voor zijn eerdere uitspraken. Daarmee lijkt hij voorbij te gaan aan de maatschappelijke verontwaardiging die zijn uitlatingen hebben veroorzaakt en aan de brede oproep om verantwoordelijkheid te nemen voor de impact daarvan.

Daar komt bij dat hij de discussie een nieuwe wending gaf door te stellen dat de vrouwelijke leden van de NDP-fractie die een excuus verlangen, zich zouden moeten richten tot mevrouw Ingrid Bouterse. In dat verband verwees hij naar hetgeen haar overleden echtgenoot vrouwen en andere families zou hebben aangedaan en naar nabestaanden die hun echtgenoot of familielid hebben verloren.

Met deze verwijzing verschuift Van Samson de aandacht van zijn eigen handelen naar een historische en politiek beladen discussie die losstaat van de vraag of zijn eigen uitlatingen over vrouwen passend en aanvaardbaar zijn. Daarmee wordt een inhoudelijke verantwoording voor zijn eigen woorden vermeden. Juist van een lid van De Nationale Assemblee mag worden verwacht dat hij verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen publieke uitlatingen en zich niet beroept op gebeurtenissen uit het verleden om het aanbieden van excuses te ontwijken.

Een democratische rechtsstaat verlangt van volksvertegenwoordigers dat zij het publieke debat voeren op basis van argumenten, met respect voor de menselijke waardigheid en zonder bevolkingsgroepen op grond van hun geslacht, afkomst of andere persoonlijke kenmerken te diskwalificeren. Dat behoort tot de kern van politieke verantwoordelijkheid.

De Grondwet laat weinig ruimte
De Surinaamse Grondwet is hierover helder. Artikel 8 bepaalt dat allen in gelijke gevallen gelijk worden behandeld en dat discriminatie op onder meer grond van geslacht niet is toegestaan. Het gelijkheidsbeginsel behoort daarmee tot de fundamenten van de Surinaamse democratische rechtsstaat. Publieke uitlatingen die vrouwen als groep ongeschikt verklaren voor het hoogste politieke ambt staan daarmee op gespannen voet.

Meer dan alleen excuses
Excuses kunnen van betekenis zijn, maar daarmee is de principiële vraag niet beantwoord. De kern van deze kwestie is immers niet uitsluitend dat kwetsende woorden zijn uitgesproken, maar dat publiekelijk een gehele bevolkingsgroep in verband is gebracht met vermeende ongeschiktheid voor het hoogste politieke ambt.

Juist daarom had De Nationale Assemblee kunnen overwegen een formeel parlementair signaal af te geven, bijvoorbeeld door middel van een motie van afkeuring of een andere principiële parlementaire uitspraak waarin ondubbelzinnig afstand wordt genomen van discriminerende uitlatingen. Zelfs een motie van wantrouwen behoort tot de mogelijkheden. De uitspraken schaden de democratische rechtsstaat en zijn in strijd met de Grondwet.

Verantwoordelijkheid van de VHP
De publieke reactie van de VHP legde vooralsnog vooral de nadruk op de stelling dat het interview zou zijn "geframed". Daarmee bleef een duidelijke inhoudelijke afwijzing van de gewraakte uitspraken op de achtergrond. Voor zover publiekelijk kenbaar hebben ook de vrouwelijke Assembleeleden van de VHP zich hierover niet afzonderlijk uitgesproken. Dat zwijgen roept vragen op, juist omdat van volksvertegenwoordigers mag worden verwacht dat zij zich uitspreken wanneer fundamentele constitutionele waarden in het geding zijn.

Verantwoordelijkheid van de samenleving
Deze kwestie raakt meer dan één politieke partij. Ook de overige politieke partijen, vrouwenorganisaties, maatschappelijke organisaties en andere gezaghebbende instellingen dragen de verantwoordelijkheid om uit te spreken dat vrouwen en mannen op gelijke wijze toegang behoren te hebben tot ieder openbaar ambt. Juist wanneer uitlatingen raken aan de grondwettelijke gelijkheid van burgers, mag een duidelijke maatschappelijke reactie worden verwacht.

De kwestie-Van Samson overstijgt daarmee de persoon van de parlementariër zelf. Zij raakt aan de vraag welke normen de Surinaamse democratische rechtsstaat stelt aan het publieke optreden van volksvertegenwoordigers. Wie het gelijkheidsbeginsel serieus neemt, kan niet volstaan met morele verontwaardiging of het vragen om excuses alleen. Van de politiek mag worden verwacht dat zij ondubbelzinnig laat zien dat discriminatie op grond van geslacht, ook wanneer zij wordt verpakt als politieke kritiek, geen plaats heeft binnen een democratische rechtsstaat.

Headly R. Binderhagel