“De vraag is niet of Suriname kan veranderen. De vraag is of wij bereid zijn eerst onszelf te veranderen.”

Na mijn vorige artikel bleef juist deze zin bij veel lezers hangen. Dat verbaast mij niet. In mijn werk binnen leiderschap en organisatieontwikkeling zie ik steeds hetzelfde: duurzame verandering begint niet met een nieuw organogram, een nieuwe wet of een andere regering. Ze begint bij de mens achter de functie. Niet met systemen, maar met gedrag. Niet met macht, maar met verantwoordelijkheid.

Daarom neem ik u graag mee in een eenvoudig denkkader. Suriname verandert niet wanneer alleen een regering verandert. Suriname verandert wanneer een cultuur verandert. En die cultuur maken wij iedere dag zelf.

Cultuur ontstaat uit gedeelde verhalen, waarden, gewoonten en rituelen. Die vormen ons gedrag, ons gedrag vormt onze omgang met elkaar en zo ontstaan weer nieuwe verhalen. Verandering komt niet vanzelf. Een systeem verandert pas wanneer mensen het voordeel van verandering zien én verantwoordelijkheid nemen. Anders blijven we hetzelfde doen en verwachten we een andere uitkomst.

Suriname is misschien wel een van de meest bijzondere landen ter wereld. Nergens leven zoveel culturen al generaties lang zo dicht naast elkaar. Wij vieren Phagwa, Divali, Keti Koti, Id-ul-Fitr en Kerst. We bezoeken elkaars tempels, moskeeën en kerken. Familiefeesten brengen generaties samen en bijna overal staat eten centraal: roti, pom, nasi, bami, moksi alesi, saoto, bara en bojo... en ik kan nog wel even doorgaan. Dat lijkt misschien vanzelfsprekend, maar het vertelt iets veel groters.

Wij delen verhalen. Wij delen herinneringen. Wij geven onze geschiedenis door aan onze kinderen. Onze rituelen, kleuren en smaken verbinden ons met onze afkomst en met de waarden die ons door moeilijke tijden hebben geholpen. Veel tradities zijn ontstaan vanuit dezelfde menselijke behoefte: samenleven, God eren, onze voorouders respecteren, bescherming zoeken en hoop houden. Achter iedere traditie schuilen uiteindelijk dezelfde drie menselijke behoeften: verbinding, veiligheid en betekenis.

Juist daarom is cultuur zo krachtig. Niet omdat zij in boeken staat, maar omdat wij haar iedere dag herhalen. Thuis. Op school. Binnen de overheid. Op het werk. In de zorg. Binnen onze families en vriendengroepen. Iedere herhaling bevestigt opnieuw wie wij denken te zijn. En ja, wij houden die cultuur zelf in stand. Niet omdat wij slechte mensen zijn, maar omdat zij ons generaties lang heeft geholpen te overleven. Onze geschiedenis verbindt ons met onze identiteit. Dat verdient respect.

Tegelijkertijd kent iedere samenleving ook patronen die haar kunnen belemmeren. Trauma's, kansenongelijkheid en oude denkbeelden kunnen onbewust van generatie op generatie worden doorgegeven. Wanneer wij vervolgens blijven stemmen op afkomst, familie, emotie of gunsten, houden wij die patronen zelf in stand. Wanneer wij kiezen voor visie, integriteit, deskundigheid en resultaten, verandert niet alleen de politiek. Dan verandert ook de cultuur.

Misschien gun ik iedere Surinamer daarom vooral één eigenschap: nieuwsgierigheid. Nieuwsgierigheid naar elkaars verhalen. Nieuwsgierigheid naar elkaars tradities. Nieuwsgierigheid naar waarom iemand doet wat hij of zij doet. Niet om elkaar te overtuigen. Niet om te bepalen wie gelijk heeft of welk gerecht het lekkerst is. Maar om elkaar beter te begrijpen. Want begrip is de voedingsbodem van vertrouwen. En vertrouwen is de basis van nationale eenheid én duurzame welvaart.

Cultuurverandering vraagt daarom meer dan nieuwe regels. Je verandert geen cultuur door mensen te vertellen dat zij fout zijn. Je verandert cultuur door nieuwe ervaringen mogelijk te maken. Door elkaar vaker te ontmoeten. Door samen te werken. Door nieuwsgierig te blijven. Slechte gewoonten blijven zich niet herhalen omdat mensen niet willen veranderen. Zij blijven bestaan omdat wij vaak dezelfde methode blijven gebruiken. Verander de methode en gedrag kan veranderen. Verandert gedrag, dan kan ook cultuur veranderen. Misschien herkennen veel lezers zich hierin. Misschien roept het weerstand op. Misschien juist hoop. Dat is precies de bedoeling. Een cultuur verandert niet door gelijk te krijgen, maar door opnieuw te leren kijken naar onszelf, naar elkaar en naar de invloed die wij gezamenlijk hebben op de systemen waarin wij leven en werken.

In het volgende artikel ga ik in op een vraag die hier direct op aansluit: Waarom is invloed geen privilege, maar een verantwoordelijkheid?
Want uiteindelijk is iedere samenleving een optelsom van miljoenen kleine keuzes. De cultuur van morgen ontstaat uit de keuzes die wij vandaag maken.

Wan anu no e meki bari.

Anand Jharap
Founder Human Being Ecosysteem