Beelden van zwaarbewapende, in camouflage geklede personen van Chinese afkomst op goudvelden in het Surinaamse binnenland hebben opnieuw onrust veroorzaakt. In De Nationale Assemblee vroegen Raymond Sapoen en Rabin Parmessar aandacht voor gewapende groepen en het vervoer van chemicaliën naar goudgebieden.

Voorzichtigheid blijft geboden. Officieel is nog niet vastgesteld waar de beelden zijn gemaakt. Evenmin is bevestigd of de betrokkenen actief zijn in de goudwinning, de houtkap of een andere sector. Toch raakt deze kwestie een gevoelige plek. Het probleem is niet alleen wat op de beelden te zien is, maar ook wat erachter schuilgaat: een binnenland waar de staat onvoldoende zichtbaar en gezaghebbend is.

Het probleem is groter dan één incident
Of het nu gaat om particuliere beveiliging, illegale mijnbouw of iets ernstigers, de kernvraag blijft dezelfde: wie bepaalt feitelijk de orde in het binnenland? De Surinaamse staat, of groepen met geld, wapens, concessies en politieke bescherming?

In de goudsector bestaat al jaren een ernstig gebrek aan controle. De staat weet onvoldoende hoeveel goud uit de bodem wordt gehaald, wie de uiteindelijke eigenaren zijn, welke chemicaliën worden gebruikt, hoeveel wordt geëxporteerd en hoeveel belasting daarover wordt betaald. Dat maakt de sector kwetsbaar voor belastingontduiking, milieuschade, corruptie en georganiseerde criminaliteit. Rivieren, bossen en binnenlandgemeenschappen betalen de prijs, terwijl opbrengsten verdwijnen in private handen of naar het buitenland.

Een Belastingdienst die haar kerntaken niet uitvoert
Volgens econoom Peter M. Wolff ligt de kern van het probleem niet alleen bij Justitie of de politie, maar vooral bij een zwakke Belastingdienst. Een moderne Belastingdienst is geen administratief loket, maar een centrale staatsmacht voor inkomsten, toezicht en handhaving.

Een goed functionerende Belastingdienst moet zes kerntaken uitvoeren:
1. Het heffen en innen van belastingen en premies.
2. Het opsporen van belastingfraude en belastingontduiking via een eigen FIOD.
3. Toezicht houden op de invoer, uitvoer en doorvoer van goederen.
4. Controleren of economische wetgeving wordt nageleefd, vooral in sectoren als goud, hout, olie, gas en andere delfstoffen.
5. Algemeen fiscaal toezicht houden op burgers en bedrijven.
6. Betrouwbare data leveren voor sociaal-fiscaal beleid, armoedebestrijding en economische planning.

In de goudsector worden deze taken nauwelijks uitgevoerd. De staat weet onvoldoende wat kleine goudzoekers, grote spelers en multinationals winnen, exporteren en afdragen. Dat is geen technisch probleem, maar een bestuurlijk en politiek probleem. Suriname is rijk aan grondstoffen, maar arm aan controle. De gewone burger, werknemer en kleine ondernemer zijn zichtbaar voor de fiscus, terwijl grote geldstromen in het binnenland vaak buiten beeld blijven.

Waarom een paramilitaire FIOD nodig is
Daarom pleit Wolff voor een zelfstandig Ministerie van Belastingen, met daaronder een sterke, bewapende en gespecialiseerde Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD): een paramilitaire dienst. Dat klinkt zwaar, maar de goudsector vraagt niet om normale kantoorcontroles. Illegale goudwinning, smokkel, gewapende groepen, corruptie en grensoverschrijdende geldstromen kunnen niet uitsluitend vanuit Paramaribo worden bestreden.

Een dergelijke FIOD zou permanent moeten controleren op:
● concessies;
● goudproductie en exportstromen;
● belastingafdracht;
● auditing van multinationals;
● het gebruik van chemicaliën;
● illegale mijnbouw en grensoverschrijdende smokkel;
● corruptie binnen overheidsdiensten;
● betrokkenheid van politieke of zakelijke machtsnetwerken.

Het doel is niet de militarisering van de samenleving, maar het herstel van het staatsgezag. De staat moet opnieuw zichtbaar, aanwezig en geloofwaardig worden in gebieden waar anderen nu te vaak de feitelijke regels bepalen.

Grafiek van de belastingdruk tegenover andere landen, gebaseerd op Wolffs analyse van oktober 2023. 


Politieke wil ontbreekt
Het hervormingsplan is in verschillende gesprekken positief ontvangen, maar uitvoering blijft uit. Vermoed wordt dat dit te maken heeft met tegengestelde belangen. Personen met invloed en mogelijke banden met de goudsector zouden weinig belang hebben bij een dienst die concessies, exportstromen en belastingafdracht serieus controleert. Die beschuldiging is niet onafhankelijk vastgesteld, maar sluit aan bij de bredere zorg over de ondoorzichtige verhouding tussen politiek, concessies, goudwinning en handhaving.

De prijs van niets doen
Juist daarom is transparantie noodzakelijk. Wie niets te verbergen heeft, hoeft geen angst te hebben voor een sterke Belastingdienst, duidelijke registratie en onafhankelijke controle. De prijs van uitstel is zichtbaar:
● gemiste belastinginkomsten;
● vervuilde rivieren en bossen;
● onvoldoende bescherming van inheemse en marrongemeenschappen;
● gewapende groepen die zich vrij bewegen;
● verlies van staatsgezag;
● benadeling van eerlijke ondernemers;
● groeiende corruptie.

Conclusie
Suriname heeft geen behoefte aan tijdelijke paniekacties, losse politiepatrouilles of nietszeggende politieke verklaringen zonder gevolg. Het land heeft structurele hervormingen nodig: een sterke Belastingdienst, een gespecialiseerde FIOD, digitale registratie, regionale controleposten en stevige handhaving in de sectoren waar het grote geld wordt verdiend.

Een soevereine staat die haar belastingen niet kan innen, kan haar gezag niet handhaven. Dat is de echte les uit deze beelden: niet alleen de wapens zijn zorgwekkend, maar vooral de afwezigheid van een staat die durft te controleren, te faciliteren, te belasten en op te treden.

Rodney Cairo