Demonstranten zwaaien met Iraanse vlaggen tijdens een kleine bijeenkomst op het Revolutieplein in Teheran, Iran. (Foto: AP)
De wereld slaakte een zucht van verlichting toen de Verenigde Staten en Iran zondag aankondigden dat er een memorandum van overeenstemming was bereikt om bijna vier maanden van vijandelijkheden te beëindigen. Maar in de straten van Teheran – waar men uitgeput is door jaren van sancties en spanningen – heeft de aankondiging van het staakt-het-vuren weinig vertrouwen gewekt dat de crisis voorbij is.

Het akkoord, dat vrijdag wordt ondertekend, zal naar verwachting de Straat van Hormuz heropenen, die sinds het begin van de oorlog op 28 februari grotendeels door Iran wordt gecontroleerd. Dit moet de onrust op de energiemarkten stabiliseren. In ruil daarvoor zal de VS de maritieme blokkade van Iran’s zuidelijke havens opheffen, wat de toch al zwaar getroffen Iraanse economie zal ontlasten.

Toch blijven veel belangrijke en gevoelige kwesties onopgelost, zoals de toekomst van Iran’s nucleaire programma, Amerikaanse sancties en de bevroren tegoeden van Teheran. Deze onderwerpen zullen waarschijnlijk later aan bod komen, wat leidt tot pessimisme onder velen in Iran over het bereiken van een definitieve lange termijn oplossing.

“Ik denk niet dat het akkoord veel voordelen voor het volk heeft, want het zal niet volledig worden gehandhaafd om stabiliteit te brengen,” zegt Parisa, een studente uit Teheran die vanwege veiligheid haar voornaam gebruikt. “Het kan nu werken, maar beide partijen zullen het ondermijnen op basis van hun eigen belangen.”

Mehdi, een andere inwoner van de hoofdstad, is ook niet optimistisch dat het staakt-het-vuren op lange termijn standhoudt vanwege de vele onopgeloste conflicten.

“Ik denk niet dat de VS zelfs de geringste Iraanse eisen zullen accepteren,” aldus Mehdi.

Iraniërs stellen dat vóór een mogelijke langdurige overeenkomst harde Amerikaanse en VN-sancties moeten worden opgeheven – sancties die Iran armer hebben gemaakt en zijn bedrijven hebben geïsoleerd van de wereldmarkt. Ook is er de kwestie van miljarden dollars aan bevroren Iraanse tegoeden in het buitenland en de Iraanse eis om tol te heffen voor schepen die de Straat van Hormuz passeren. De VS en veel andere landen eisen vrije doorgang zonder tol.

Het memorandum van overeenstemming kwam tot stand ondanks recente schermutselingen tussen Iran en de VS en Israëls verzet tegen het akkoord. De Israëlische bombardementen op de buitenwijken van Beiroet zondag, een rode lijn voor Teheran, dreigden het akkoordwerk te verstoren en de regio terug te werpen in conflict.

De voorlopige details van het akkoord worden ook ondermijnd door Iraanse hardliners, die wilden dat de regering harder optrad tijdens de onderhandelingen en waarschijnlijk elke vermeende concessie zullen aanvechten.

Iran wachtte met het aankondigen van het akkoord tot na middernacht lokale tijd, vermoedelijk om te voorkomen dat het nieuws op de verjaardag van VS-president Donald Trump viel. Door het tijdsverschil kon Washington het akkoord zondag al aankondigen, zoals Trump had beloofd.

Maandag onthulden autoriteiten in Teheran een grote zwarte muurschildering van de vermoorde Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei, die in juli zal worden begraven en die regelmatig wantrouwen tegenover de VS predikte.

Tijdens nachtelijke bijeenkomsten van pro-regeringskrachten in steden uitten velen hun teleurstelling over het niet wreken van Khamenei’s dood en verzetten zij zich tegen enige concessies aan Washington. Sommigen bekritiseerden de onderhandelingsdelegatie en veiligheidsfunctionarissen scherp.

Anderen verwachten dat de oorlog in de komende maanden zal worden hervat en dat Teheran daarom zijn tactische voordelen, verworven na meer dan 100 dagen conflict met de VS en Israël, moet behouden.

“Mijn mening is dat dit akkoord niet zal standhouden; de VS zal het weer schenden. Het is beter dat wij standvastig blijven, bijvoorbeeld door de Straat van Hormuz gesloten te houden,” zei een pro-regeringsvrouw, Mohadese, tegen Al Jazeera.

Het akkoord omvat ook het stoppen van militaire operaties op alle fronten, waaronder in Libanon, waarover Teheran aandrong dat het in de overeenkomst zou worden opgenomen.

Mohammad Bagher Zolghadr, secretaris van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad, beloofde zondagavond “dat het antwoord van de strijders van de islam nabij is” na de Israëlische aanval op Beiroet. Enkele uren later bevestigde de hoogste besluitvormende instantie echter dat het akkoord met de VS intact was en dat er geen vergelding had plaatsgevonden.

Iraanse media meldden dat Trump akkoord ging met het onmiddellijk opheffen van de maritieme blokkade, in plaats van de eerder overeengekomen termijn van 30 dagen, in ruil voor het stopzetten van geplande Iraanse vergeldingsacties tegen Israël.

Israëls premier Benjamin Netanyahu krijgt kritiek van de oppositie, die het akkoord als een mislukking beschouwen. Defensieminister Israel Katz zei dat Israël geen plannen heeft om troepen terug te trekken uit Libanon, Syrië of de Gazastrook en zal krachtig reageren als Iran aanvalt.

De officiële tekst van het akkoord is nog niet gepubliceerd, maar beide partijen presenteren het al als een overwinning.

Iraanse staatsmedia meldden bij de aankondiging: “De VS werd gedwongen het akkoord te tekenen om de oorlog met de Islamitische Republiek en de as van weerstand te beëindigen.”

Ondertussen begroetten de Iraanse markten het vooruitzicht van het beëindigen van de directe vijandelijkheden en de mogelijke voordelen van het opheffen van de Amerikaanse blokkade voor de beschikbaarheid en prijs van geïmporteerde goederen.

De nationale valuta versterkte zich maandag voor de derde dag op rij sinds het begin van de werkweek en noteerde ongeveer 1,61 miljoen rial per Amerikaanse dollar, na een dieptepunt van circa 1,9 miljoen vorige maand.

Ook daalden de prijzen van gouden munten in Teheran, terwijl de beursindex een nieuwe recordhoogte van bijna vijf miljoen punten bereikte aan het eind van de handelsdag. Men hoopt dat het opheffen van de blokkade, het beëindigen van sancties en het ontdooien van tegoeden de Iraanse economie nieuw leven zal inblazen, maar dit hangt af van vele factoren, waarvan veel buiten de controle van Teheran liggen.