Hoogleraar Jean Moomou
"VOOR EEN GEDEELDE RIVIER MET RESPECT VOOR HET MILIEU EN DE GEBRUIKSRECHTEN VAN DE INWONERS DIE ERVAN AFHANKELIJK ZIJN."

De Marowijne-Lawa-Litanierivier is meer dan alleen een eenvoudige blauwe lijn op een kaart. Voor de inheemse bevolking en de Marrongemeenschappen die al eeuwenlang aan haar oevers wonen, is zij een heilige verbinding, een levende grens die veel verder reikt dan administratieve markeringen.

Oorspronkelijk was dit gebied de thuisbasis van inheemse volkeren (Kali'na, Arawak, Teko en Wayana-Apalaï), maar het werd geleidelijk ook een vestigingsgebied voor Marrons uit Suriname, die zich langs de oevers van deze rivier vestigden. Dit betreft de Aluku-Boni (vanaf 1776), de Pamaka (vanaf 1877) en de Ndyuka of Okanisi, die zich reeds vanaf 1766 langs de Tapanahonirivier vestigden en zich vanaf de jaren 1880 ook langs de Lawarivier uitbreidden.

Deze grens is dus in de eerste plaats cultureel, sociaal, traditioneel en spiritueel. In het verleden, met name sinds de achttiende eeuw en vooral in de tweede helft van de negentiende en twintigste eeuw, evenals vandaag de dag, wordt de nationaliteit bepaald door de kant van de Marowijne-Lawa-Litanierivier waar men geboren is of woont: men is Frans wanneer men aan de Franse kant geboren is of woont, en Surinamer wanneer men aan de Surinaamse kant geboren is of woont. In de beleving van de Pamaka-, Ndyuka- en Aluku-Boni-volkeren bestaat er wel degelijk een grens tussen het Franse departement Frans-Guyana en Suriname, maar deze grens heeft niet dezelfde betekenis als de administratieve instanties eraan toekennen.

André Pakosie, een kind van de rivier, merkte dit al op in een artikel dat in 2018 werd gepubliceerd: "In mijn jeugd," schreef hij, "groeide ik op met de gedachte dat er voor ons Marrons geen grens bestond tussen Suriname en Frans-Guyana. De mensen die aan de andere kant van de Marowijnerivier woonden, spraken gewoon een andere taal, net als wij. Maar beide landen, aan weerszijden van de rivier gelegen, behoorden tot de wereld en dus tot ons allemaal. Het was noch Frans grondgebied, noch Nederlands grondgebied; het was land dat toebehoorde aan alle mensen."

Sinds het einde van de twintigste eeuw wordt deze fragiele balans bedreigd door uitbuiting, vervuiling en vormen van grensbeheer die de lokale realiteit vaak negeren.

In een context die wordt gekenmerkt door een aanhoudende op uitbuiting gerichte economie, de versnelde achteruitgang van ecosystemen en de afnemende invloed van traditionele autoriteiten – die ooit garant stonden voor een duurzaam beheer van waterbronnen, fauna en flora – is het van cruciaal belang dat wij gezamenlijk optreden. Deze ontwikkelingen, verergerd door ontginningsactiviteiten en ontoereikend milieubeheer, bedreigen het evenwicht in de landbouw- en riviergemeenschappen in deze regio.

Het gebied Marowijne-Lawa-Litanie, ooit een plek van vrijheid en spiritualiteit, wordt nu geteisterd door illegale goudwinning. De rivieren worden vernietigd, de bossen verwoest en de oevers geërodeerd. Nog erger is dat kwik en afvalstoffen (plastic, metalen en batterijen) het water vergiftigen, waardoor de volksgezondheid en de biodiversiteit ernstig worden bedreigd. De woorden van de obiauman (obiaman, traditionele genezer) zijn onmiskenbaar: "Ala den winti-gadu fu a liba go kibii." ("Alle watergeesten zijn verdwenen en hebben zich verborgen.") De "zuiverheid" van de rivier verdwijnt, evenals de gebruiken die de samenleving structureren en richting geven aan het leven van de mensen die daar wonen. Deze verstoring gaat bovendien gepaard met een toename van geweld, zoals blijkt uit de bloedige conflicten in de goudwinningsgebieden rond Maripasoula aan het einde van de jaren negentig en het begin van de jaren 2000.

Deze verschijnselen, die allesbehalve geïsoleerd zijn, leggen een structurele crisis bloot die vraagt om een politieke, maatschappelijke én wetenschappelijke reactie.

Het nalaten om actie te ondernemen, zou op korte en lange termijn het sociaaleconomische welzijn van de lokale bevolking en het ecologische evenwicht van deze grensoverschrijdende regio ernstig in gevaar brengen. Daarom vormt het protocol voor de herdefiniëring van de grens, zoals voorgesteld door de Franse Republiek en de Republiek Suriname (2021), een relevante aanpak. Deze herziening van de grens biedt een duidelijker en effectiever kader voor de bestrijding van illegale activiteiten.

Jean Moomou
Hoogleraar Geschiedenis
Universiteit van Frans-Guyana, MINEA, GRENAL en IMAF

U kunt het gehele artikel en ook de Franse versie hier downloaden. 



Documenten: