Suriname tussen stille crisis en economische belofte

Inleiding
De crisis in de Surinaamse gezondheidszorg is niet voorbij. Integendeel: zij is genormaliseerd. Wat opvalt, is niet zozeer de afwezigheid van problemen, maar de afwezigheid van geluid. Waar vroeger noodkreten regelmatig de publieke ruimte bereikten, is het vandaag opvallend stil. Die stilte is geen teken van herstel, maar van uitputting. Degenen die jarenlang alarm sloegen, hebben eenvoudigweg de energie niet meer om gehoord te worden.

Af en toe wordt die stilte nog doorbroken. Recent trok de afdeling Urologie van het Academisch Ziekenhuis Paramaribo aan de bel, gevolgd door de medische staf, die aangaf dat het probleem veel breder is. Meest recent verscheen in Starnieuws het alarmerende artikel: “Zorgsector sterft een stille dood....” Maar dit zijn geen nieuwe signalen. Het zijn echo’s van een structureel probleem dat al meer dan tien jaar voortduurt.

Noodoplossingen
Intussen verschuiven noodoplossingen de druk steeds verder naar de patiënt. De zogenoemde out-of-pocket expenses stijgen gestaag. Verzekerde patiënten, of beter gezegd hun familieleden, worden geconfronteerd met directe betalingen voor essentiële zorg: operaties, laboratoriumonderzoek, medicatie, verbruiksartikelen en zelfs ambulancevervoer tussen instellingen. De gevolgen zijn voorspelbaar: vertraging van diagnostiek, uitstel van behandeling en in sommige gevallen het volledig afhaken van zorg. De patiënt betaalt letterlijk de prijs van een systeem dat zijn fundament heeft verloren.

Symptoombestrijding zonder diagnose
De reacties van beleidsmakers volgen een bekend patroon: grootschalige systeemvoorstellen, zoals een éénbetalersmodel, of ad-hocmaatregelen zoals het aantrekken van buitenlands personeel. Maar lossen deze ingrepen de kern van het probleem op?
Of zijn het pogingen om een systeem te herbouwen zonder eerst te begrijpen waarom het niet functioneert?

Effectiviteit ontstaat niet door blind structuren te veranderen, maar door de werkelijkheid te begrijpen en daarvan te leren. Bouwen zonder fundament is niet alleen riskant; het is in de gezondheidszorg ronduit gevaarlijk.

De toekomst wacht niet
Terwijl de huidige crisis voortduurt, klopt een nieuwe realiteit al op de deur. Met de verwachte olie- en gasinkomsten rond 2028 zal Suriname een aanzienlijke economische groei doormaken. De vraag is niet óf die groei komt, maar of wij daarop voorbereid zijn.

Andere landen hebben deze fase al doorgemaakt. Noorwegen, de Verenigde Arabische Emiraten en Nigeria laten zien hoe verschillend de uitkomsten kunnen zijn. Dichter bij huis bieden Guyana, Trinidad & Tobago en Venezuela waardevolle lessen, zowel in wat werkt als in wat misgaat.

In Suriname zien we in sectoren als onderwijs al beweging richting langetermijnplanning en draagvlak. Terecht. Maar waar blijft diezelfde urgentie in de gezondheidszorg?

Stabiliseren vóór hervormen
De kernvraag is eenvoudig: wat moet veranderen en wat moet behouden blijven? Voor de financiële crisis van 2015 heeft Suriname bewezen dat kwalitatief goede en efficiënte zorg mogelijk is. Specialismen zoals cardiologie, cardiochirurgie, oogheelkunde en oncologie bereikten een hoog niveau. Die capaciteit is niet verdwenen door gebrek aan kennis, maar door structurele erosie. Juist daarom is het nu essentieel om te stabiliseren en niet verder af te breken in naam van hervorming.

Het voorstel om een éénbetalerssysteem te introduceren verdient kritische reflectie. Waarom verdere centralisatie bouwen op een fundament dat zelf onder druk staat? En waarom afstand nemen van een historisch gegroeid hybride systeem van publieke én private betrokkenheid, dat juist veerkracht heeft getoond?

De illusie van controle
In dezelfde lijn ligt de roep om artsen massaal in loondienst te brengen. Het klinkt aantrekkelijk: meer controle, meer gelijkheid, meer voorspelbaarheid. Maar in de praktijk betekent het vaak minder initiatief, minder flexibiliteit en minder betrokkenheid bij organisatorische verbetering. Een zorgsysteem als het Surinaamse heeft geen behoefte aan passieve uitvoerders, maar aan actieve probleemoplossers. Autonome maatschappen van specialisten bieden juist die dynamiek. Zij verbinden professionele autonomie aan gezamenlijke verantwoordelijkheid en creëren prikkels om processen te verbeteren en kwaliteit te waarborgen. Een strak loondienstmodel dreigt die dynamiek te verstikken, precies op het moment dat het systeem het vermogen tot herstel zo hard nodig heeft.

Behoud wat er nog is
Daar komt een harde realiteit bij: de beloning in de zorg is inmiddels zo laag dat zelfs buitenlandse zorgverleners afhaken. Het idee dat tekorten nu eenvoudig kunnen worden opgevangen met extern personeel is dus achterhaald. Als buitenlandse krachten via dit model beter betaald zullen worden dan lokale professionals, ontstaat een nieuw probleem: verdere demotivatie en versnelling van de braindrain. Behouden wat er nog is, moet daarom prioriteit zijn.

Van crisis naar koers
Wat nodig is, is geen snelle systeemwisseling, maar een doordachte aanpak. Dat begint met huiswerk:
● Breng het zorgsysteem integraal in kaart
● Verzamel systematisch data en ontwikkel zorgindicatoren
● Analyseer processen en hun onderlinge samenhang
● Werk toe naar transparante financiering via behandelpakketten
● Definieer een realistisch en betaalbaar basiszorgpakket
● En bovenal: organiseer de dialoog. Breng zorgverleners, beleidsmakers, verzekeraars en patiënten samen en werk aan een breed gedragen koers.

Slot
Suriname staat op een kantelpunt. De economische vooruitzichten bieden kansen die zich zelden aandienen. Maar zonder voorbereiding kunnen diezelfde kansen bestaande problemen juist verdiepen. Stabiliseer nu. Zonder perspectief verliest een ieder de nodige motivatie. Zijn de beleidsmakers zich daar niet van bewust?
Starten met een dialoog, het ontwikkelen van draagvlak en het concipiëren van een visie zijn de belangrijkste ingrediënten voor het slagen van de missie. Begrijp wat er speelt.
Bouw vervolgens stap voor stap aan een zorgsysteem dat bestand is tegen de toekomst. Alleen dan kan Suriname eindelijk het niveau van zorg bereiken dat het land al zo lang verdient.

Julian Pengel