Een vrouw loopt langs een anti-Amerikaans reclamebord met een afbeelding van de Amerikaanse president Donald Trump en de Straat van Hormuz in Teheran, Iran. (Foto via Reuters)
De Verenigde Staten en Iran zijn maandag opnieuw militair actief geworden in de Golfregio, waarbij zij elkaar bestrijden om controle over de strategisch cruciale Straat van Hormuz. Deze nieuwe golf van aanvallen met raketten en drones heeft een fragiele wapenstilstand verder onder druk gezet.

De escalatie volgt op de aankondiging van president Donald Trump van een nieuw initiatief, "Project Freedom", om vastgelopen tankers en andere schepen door de Straat van Hormuz te loodsen. De zeestraat, een van ’s werelds belangrijkste energiehandelsroutes, is sinds februari vrijwel gesloten door de oorlog die de VS en Israël tegen Iran zijn begonnen. Deze oorlog heeft duizenden levens gekost en zorgt voor ernstige verstoringen in de wereldwijde olievoorziening.

Maandag meldden verschillende koopvaardijschepen in de Golf explosies en branden. De Amerikaanse strijdkrachten verklaarden zes kleine Iraanse militaire boten te hebben vernietigd, terwijl een oliehaven in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), waar een grote Amerikaanse basis is gevestigd, door Iraanse raketaanvallen in brand werd gestoken.

Trump gaf weinig details over zijn nieuwe initiatief, dat hij via sociale media bekendmaakte, kort nadat een wettelijke deadline onder Amerikaanse wet was verstreken voor toestemming van het Congres voor verdere oorlogshandelingen. Trump stelde dat de oorlog “beëindigd” is, een claim die door sommige parlementariërs wordt betwist.

Hoewel het de eerste militaire actie is sinds de wapenstilstand van vorige maand, heeft het project aanvankelijk weinig effect gehad op het herstel van de scheepvaart. De Iraanse Revolutionaire Garde waarschuwde dat elke escalatie zal leiden tot nieuwe aanvallen op buurlanden die Amerikaanse troepen huisvesten. Grote rederijen gaven aan te wachten op een formeel einde van de vijandelijkheden voordat ze de route weer zullen gebruiken.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi benadrukte dat militaire oplossingen geen uitkomst bieden en dat vredesbesprekingen onder Pakistaanse bemiddeling voortgang boeken. Hij waarschuwde de VS en de VAE om zich niet in een “moeras” te laten trekken door kwaadwillenden.

Ondanks de ontkenning door Iran, bevestigden Amerikaanse militaire bronnen dat twee Amerikaanse koopvaardijschepen maandag met begeleiding van Amerikaanse gevechtsboten de Straat van Hormuz passeerden. De Deense rederij Maersk meldde dat het Amerikaanse vrachtschip Alliance Fairfax de Golf via de zeestraat verliet onder bescherming van de Amerikaanse marine.

De commandant van de Amerikaanse troepen in de regio, admiraal Brad Cooper, verklaarde dat zes Iraanse kleine boten door de marine waren vernietigd en waarschuwde Iran nadrukkelijk afstand te houden van Amerikaanse militaire eenheden. Iran ontkende de verliezen en bracht een kaart uit waarop het een uitgebreid zeegebied claimt, inclusief grote delen van de kustlijn van de VAE.

De Zuid-Koreaanse koopvaardijmaatschappij meldde dat één van haar schepen, de HMM Namu, in de Straat van Hormuz een explosie en brand had in de machinekamer, zonder dat er slachtoffers waren. Het Britse maritieme beveiligingsagentschap UKMTO rapporteerde twee aanvallen op schepen in de buurt van de VAE-kust, terwijl de Emirati oliemaatschappij ADNOC meldde dat een van haar lege olietankers was geraakt door Iraanse drones.

De Iraanse raketaanval op de oliehaven van Fujairah, een belangrijk exportpunt buiten de zeestraat, wordt gezien als een ernstige escalatie. De VAE kondigde aan zich het recht voor te behouden om te reageren en introduceerde om veiligheidsredenen afstandsonderwijs voor schoolkinderen.

Iran beschuldigt de VS van “militair avonturisme” en zei een Amerikaanse oorlogsbodem te hebben beschoten, waardoor die moest terugkeren. De VS ontkende dat hun schip werd geraakt en noemde het een waarschuwing.

De olieprijzen stegen met meer dan 5% door de spanningen en de toegenomen aanvallen.

De Iraanse militaire leiding kondigde aan dat commerciële schepen voortaan met haar strijdkrachten moeten coördineren om passeren toe te staan. Er werd gewaarschuwd dat elke buitenlandse gevechtseenheid, met name de VS, zal worden aangevallen als die de Straat van Hormuz nadert.

Hoewel de VS en Iran vier weken geleden hun bombardementen hebben gestaakt en enige vredesonderhandelingen hebben gehouden, zijn verdere gesprekken voorlopig vastgelopen. Iran heeft via Pakistan een 14-puntenvoorstel aan de VS voorgelegd, waarin onder meer wordt voorgesteld nucleaire kwesties pas te bespreken nadat het conflict is beëindigd en de blokkades van de olietransporten zijn opgeheven. Trump bestudeert het voorstel nog en lijkt het waarschijnlijk te zullen afwijzen.

De laatste Amerikaanse inlichtingen geven aan dat Iran’s nucleaire programma sinds het begin van het conflict beperkt is beschadigd. Iran stelt dat het programma puur civiel en vreedzaam is. De VS wil voorkomen dat Iran verrijkt uranium kan produceren met het oog op een mogelijke kernwapenontwikkeling.