Op 25 maart 2026 heeft de Verenigde Naties een belangrijke resolutie aangenomen waarin de trans-Atlantische slavenhandel en slavernij worden erkend als een van de ernstigste misdaden tegen de menselijkheid en waarin wordt opgeroepen tot herstel en reparatie. Wij verwelkomen deze stap, omdat elke stap richting waarheid, erkenning en rechtvaardigheid nodig is. Vanuit het inheemse perspectief, zoals ook gedragen binnen de Nationale Reparatie Commissie Suriname, is er een duidelijke boodschap die niet langer onderbelicht kan blijven: herstel is pas herstel als het volledig is.

Het eerste hoofdstuk kan niet worden overgeslagen
In het huidige internationale herstelverhaal ontbreekt nog te vaak een essentieel fundament. Dit is de genocide op de inheemse volkeren en de grootschalige landonteigening in de gehele Amerika’s. Dit fundament van de geschiedenis mag niet langer worden genegeerd. Voordat er sprake was van koloniale economieën in de Amerika’s en trans-Atlantische slavernij daar haar intrede deed, was er al de ontwrichting van oorspronkelijke volkeren, de onteigening van land, de vernietiging van structuren en de poging om hele beschavingen uit te wissen. Als we spreken over herstel, heling en rechtvaardigheid, dan kan dat eerste hoofdstuk niet worden teruggebracht tot een voetnoot.

Herstel vraagt volledigheid, geen selectie
Wat wij nu wereldwijd onderkennen, is een verantwoordelijkheid en het ontstaan van een kans. Want echte reparatie kan alleen bestaan wanneer de inheemse genocide expliciet wordt erkend, landroof wordt gezien als structureel historisch onrecht en territoriale rechten volwaardig worden meegenomen in herstelbeleid. Zonder dit blijft het verhaal incompleet en kan het nooit tot volledige reparatie, herstel en genezing leiden.

CARICOM en de grotere lijn
Binnen CARICOM en andere regionale structuren wordt er terecht gewerkt aan herstel. Wat nu gevraagd wordt, is verdieping, verbreding en verbinding. Het inheemse verhaal is geen aanvulling achteraf; het is een fundamenteel onderdeel van dezelfde historische keten.

Wat zich vandaag afspeelt in Suriname
We hoeven niet ver te kijken om te zien dat dit geen afgesloten verleden is. De discussie rondom landtoewijzing, waaronder de Mennonietenkwestie, maakt zichtbaar dat de spanning rond land, eigendom en oorspronkelijke rechten nog steeds actueel is.

Tegelijkertijd zien we:
● toenemende druk op natuur en leefgebieden;
● vervuiling en milieuschade die al als nationaal risico worden benoemd;
● economische ontwikkeling die vaak sneller gaat dan bescherming en beleid;
● dat Suriname zich aansluit bij het 10-puntenplan van CARICOM voor herstel en reparatie;
● de publieke aankondiging van de president dat er geen kaalkap zal plaatsvinden van oerbos ten behoeve van grootschalige en monocultuurlandbouw;
● de illusie van vooruitgang zonder bescherming

We kunnen geen vooruitgang bouwen op vernietiging.
We kunnen geen ontwikkeling vieren terwijl de basis ervan wordt uitgehold.
Suriname wordt internationaal gezien als een van de rijkste natuurgebieden ter wereld, maar die rijkdom vraagt bescherming, niet alleen exploitatie. En daar komt de kernvraag: wat is ontwikkeling als de oorsprong niet wordt gerespecteerd?

Van erkenning naar implementatie
We leven niet meer in een tijd waarin we alleen hoeven te praten over erkenning. De kaders bestaan al: UNDRIP, internationale verklaringen, regionale afspraken, input van stakeholders, FPIC PLUS en ESIA. Wat ontbreekt, is uitvoering.

Het decennium van implementatie
Een derde inheems decennium, waarin:
● oorspronkelijke rechten, die juridisch reeds zijn vastgelegd, verder worden verankerd in nationale wetgeving;
● land en territorium daadwerkelijk worden beschermd;
● inheemse volken structureel worden meegenomen in besluitvorming;
● uitvoering wordt gegeven aan reeds uitgesproken vonnissen van het Inter-Amerikaans Gerechtshof betreffende inheemse zaken;
● en internationale afspraken worden vertaald naar de praktijk.
Want zonder implementatie blijft recht slechts een idee.

Een herinnering aan wat echt op het spel staat
Dit gaat niet alleen over Suriname, niet alleen over CARICOM, maar over het hele continent. Over hoe wij omgaan met land, natuur, oorsprong en verantwoordelijkheid.

Want zonder de 'groene longen' van deze aarde, zonder bossen, water en leefgebieden, is er uiteindelijk geen toekomst voor niemand. De VN-resolutie van 25 maart opent een deur die lang gesloten is geweest. Maar nu begint het echte werk, want herstel vraagt geen halve verhalen. Herstel vraagt volledigheid. Herstel vraagt moed om alles te zien wat er is geweest en alles wat nog moet worden rechtgezet.

En precies daarin ligt onze gezamenlijke opdracht:
● niet alleen erkennen, maar ook implementeren;
● niet alleen spreken, maar ook handelen;
● niet alleen herinneren, maar ook volledig herstellen.

Dit in lijn met het 34e besluit van CARICOM-staatshoofden, aangenomen op 13 juli 2013 in Port of Spain, waarin reeds werd vastgesteld dat:
“the legacies of native genocide and African enslavement constitute crimes against humanity and require reparatory justice”.

In dat licht is het van belang te onderstrepen dat het onthouden van stemmen door bepaalde staten in de aanloop naar recente internationale besluitvorming, ondanks aanneming van de resolutie door de meerderheid, geen dispensatie vormt van de herstelplicht van voormalige koloniserende machten. Verantwoordelijkheid wordt niet opgeheven door onthouding en rechtvaardigheid wordt niet bepaald door stemming alleen.

Tegelijk geldt ook voor de Surinaamse overheid een eigen verantwoordelijkheid voor zelfreparatie en -herstel, zoals het herbenoemen van originele plaatsnamen en het beschermen van het land tegen groeperingen die een ernstige bedreiging vormen voor de natuur en soevereiniteit van ons land.

Sharmaine Artist, Tadzio Sarijoen, Uriël Sabajo