Jemenitische vissers passeren een handelsschip in de strategische Straat van Bab el-Mandeb, Jemen. (Foto: AP)
Als de doorgang bij Bab al-Mandeb, samen met de Straat van Hormuz, gesloten zou worden, zou dat een kwart van ’s werelds energievoorziening blokkeren en een groot deel van Aziatische export naar Europa stilleggen. Een topadviseur van de Iraanse Opperste leider, Mojtaba Khamenei, heeft gedreigd dat Iraanse bondgenoten de scheepvaartroute Bab al-Mandeb kunnen afsluiten, zoals Iran feitelijk al deed met de Straat van Hormuz.

Bab al-Mandeb verbindt de Rode Zee met de Golf van Aden en is een cruciale waterweg voor de wereldwijde oliehandel. Het belang van deze doorgang is toegenomen sinds Iran de Straat van Hormuz effectief heeft gesloten, waar normaal zo’n 20 procent van de wereldwijde olie en gas doorheen wordt vervoerd.

Ali Akbar Velayati, een invloedrijke Iraanse diplomaat en oud-minister van Buitenlandse Zaken, waarschuwde dat de “geünificeerde commandostructuur van het Verzet de Bab al-Mandeb net zo bekijkt als Hormuz”. Hij zei dat als het Witte Huis “zijn dwaze fouten blijft herhalen, het snel zal merken dat de wereldwijde energie- en handelsstromen met één simpele zet kunnen worden verstoord.”

De Iraanse staatszender Press TV bevestigde zijn waarschuwing.

Deze dreiging volgt op president Donald Trumps waarschuwingen dat hij Iraanse energiecentrales en bruggen zal bombarderen als de Straat van Hormuz niet wordt heropend. Iran heeft gezegd dat de doorgang open is voor schepen uit landen die onderhandelen over veilige doorgang, behalve voor de VS en Israël. Trump heeft eerder ook gedreigd Iraanse ontziltingsinstallaties aan te vallen.

Een sluiting van Bab al-Mandeb zou niet alleen gevolgen hebben voor de oorlog zelf, maar ook de wereldwijde energiecrisis die door het conflict is ontstaan verergeren. Dat zou de economische problemen in fabrieken, huishoudens en tankstations wereldwijd verder doen toenemen.

Waar ligt Bab al-Mandeb?
De doorgang ligt tussen Jemen in het noordoosten en Djibouti en Eritrea in de Hoorn van Afrika in het zuidwesten. Het verbindt de Rode Zee met de Golf van Aden, die uitmondt in de Indische Oceaan. Op het smalste punt is het 29 kilometer breed, waardoor het verkeer wordt beperkt tot twee kanalen voor inkomende en uitgaande schepen. De doorgang wordt feitelijk gecontroleerd door de door Iran gesteunde Houthi-rebellen uit Jemen.

De Houthi’s maken deel uit van wat Iran noemt de “As van Verzet”, een coalitie van groepen die ideologisch of tactisch verbonden zijn aan Teheran.

De Bab al Mandeb, een zeestraat van 32 kilometer, is de enige toegangspoort tot de Rode Zee vanuit de Indische Oceaan en verbindt deze via het Suezkanaal met de Middellandse Zee. Dagelijks passeert ongeveer 12 procent van de wereldhandel door deze zeestraat. Wanneer deze route wordt geblokkeerd, moeten schepen een omweg maken rond Afrika, waardoor de levertijd met 10 tot 14 dagen wordt verlengd.

Bab al-Mandeb is een van ’s werelds belangrijkste scheepvaartroutes. Via deze doorgang vervoert Saudi-Arabië zijn olie naar Azië. Als de Straat van Hormuz open is, gebruiken ook andere Golfstaten Bab al-Mandeb om olie, gas en brandstoffen naar Europa te exporteren via het Suezkanaal of de Sumed-pijpleiding in Egypte.

In 2024 passeerden ongeveer 4,1 miljard vaten ruwe olie en geraffineerde olieproducten Bab al-Mandeb, goed voor 5 procent van het wereldwijde totaal.

Als zowel Bab al-Mandeb als de Straat van Hormuz gesloten zouden zijn, zou dat 25 procent van de wereldwijde olie- en gasvoorziening blokkeren.

Het gaat niet alleen om olie: ongeveer 10 procent van de wereldhandel, waaronder containerschepen uit China, India en andere Aziatische landen, vaart via Bab al-Mandeb naar Europa.

Door de sluiting van Hormuz is de rol van Bab al-Mandeb alleen maar groter geworden. Saudi-Arabië, dat traditioneel sterk afhankelijk was van Hormuz, exporteert nu steeds meer olie via zijn haven Yanbu aan de Rode Zee, met behulp van de East West-pijpleiding van Abqaiq naar Yanbu, beheerd door oliebedrijf Aramco.

In maart werd deze pijpleiding gebruikt op volledige capaciteit van 7 miljoen vaten per dag, een recordhoogte.

Hoe zouden Iran en bondgenoten Bab al-Mandeb kunnen sluiten?
De Houthi’s hebben al laten zien dat ze dat kunnen. Tijdens Israël’s oorlog in Gaza blokkeerden ze de doorgang voor schepen die zij zagen als verbonden met Israël of de VS. Door frequente aanvallen op schepen weigerden verzekeraars de risico’s te dekken, waardoor het verkeer afnam.

In mei 2025 werd een staakt-het-vuren overeengekomen tussen de VS en de Houthi’s, waarna de doorgang weer openging.

De laatste dagen hebben de Houthi’s weer raketten en drones op Israël afgevuurd, waarmee ze hun deelname aan de oorlog markeerden — zij het voorlopig alleen tegen Israël, niet tegen de VS.

Volgens voormalig Amerikaans diplomaat Nabeel Khoury zijn de aanvallen van de Houthi’s vooral symbolisch, een waarschuwing vanwege de dreigende escalatie en de komst van Amerikaanse troepen in de regio.

Als de Houthi’s echt in de oorlog willen stappen, zou hun wapen het blokkeren van Bab al-Mandeb zijn. “Het enige wat ze hoeven te doen, is een paar schepen aanvallen die erdoor varen, en dan wordt alle commerciële scheepvaart in de Rode Zee stilgelegd,” aldus Khoury. “Dat zou een rode lijn zijn, waarna je heel snel Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Jemen zou zien.”

Wat betekent een sluiting van Bab al-Mandeb voor de wereld?
Elisabeth Kendall, Midden-Oostenexpert en president van Girton College aan de Universiteit van Cambridge, noemt het een “nachtmerriescenario” als de Rode Zee doorgang wordt geblokkeerd.

“Als de Straat van Hormuz beperkt blijft en tegelijkertijd de situatie bij Bab al-Mandeb escaleert, dan wordt de handel naar Europa ernstig verstoord, misschien zelfs lamgelegd,” zegt Kendall. “Dit is een uiterst kritieke situatie, afhankelijk van wat er hierna gebeurt.”

Ze voegt eraan toe dat de Houthi’s mogelijk niet willen provoceren door een directe reactie van Saudi-Arabië of een bredere militaire tegenactie uit te lokken.