De Boliviaanse president Rodrigo Paz is op 8 november 2025 beëdigd. (Foto: Reuters)
In een belangrijke koerswijziging op het gebied van buitenlands beleid heeft Bolivia opnieuw de deuren geopend voor de Amerikaanse drugshandhavingsdienst DEA. Maandag werd bekend dat de Boliviaanse president Rodrigo Paz niet alleen de diplomatieke banden met de Verenigde Staten (VS) wil herstellen, maar ook wil samenwerken met DEA. 

De bilaterale inspanningen om de drugshandel tegen te gaan werden bijna twee decennia onderbroken. 

De Boliviaanse minister van Binnenlandse Zaken, Marco Oviedo, vertelde deze week aan lokale media dat DEA-agenten al actief zijn in het land. "De DEA is in Bolivia," zei hij. "Net zoals de DEA nu aanwezig is, hebben we ook samenwerking met Europese inlichtingendiensten en politieorganisaties."

Oviedo legde uit dat de eerste focus van de handhavingsinspanningen zal liggen op het verscherpen van de grensbewaking en het ontmantelen van drugskartels.

Hij voegde eraan toe dat de samenwerking met de DEA en Europese instanties slechts het begin is van Bolivia's uitgebreide internationale inspanningen. "We willen ook de anti-narcotica agentschappen van buurlanden erbij betrekken," zei Oviedo.

Einde aan Morales-bevel
De aankondiging betekent een einde aan een bevel uit 2008 onder de voormalige linkse president Evo Morales, waarbij alle DEA-agenten effectief uit het land werden gezet.

Morales, destijds leider van de Boliviaanse Beweging voor Socialisme (MAS), beschuldigde de VS ervan drugshandhaving te gebruiken om druk uit te oefenen op Latijns-Amerikaanse landen om hun politieke en economische agenda te volgen.

Onder Morales stopte alle drugshandhaving samenwerking met de VS, en hij verbood DEA-agenten het land binnen te komen, omdat hij hen ervan beschuldigde zijn regering te destabiliseren. Diplomatieke betrekkingen werden eveneens opgeschort.

Tegelijkertijd kreeg MAS sterke steun van landelijke gebieden in Bolivia, waar de teelt van coca, het basisingrediënt van cocaïne, een belangrijke economische bron is.

Bolivia is, samen met andere Andeslanden zoals Colombia en Peru, een belangrijke producent van coca, dat traditionele toepassingen kent, waaronder als middel tegen hoogteziekte. Morales zelf leidde een bond van coca-boeren, de zogenaamde cocaleros, voordat hij aantrad.

Voorstanders van coca-teelt beschuldigen de militaire ‘war on drugs’ van de VS ervan dat die arme plattelandsboeren schaadt door gedwongen vernietiging van cocavelden. Zulke campagnes kunnen boeren hun bestaansmiddelen ontnemen.

MAS bleef aan de macht van het begin van Morales’ termijn in 2006 tot 2025, toen de coalitie viel door economische instabiliteit en interne conflicten.

Nieuwe politieke koers
In oktober 2025 gingen twee rechtse kandidaten door naar een tweede ronde voor het presidentschap: centrumkandidaat Rodrigo Paz van de Christendemocratische Partij en voormalig rechtse president Jorge Quiroga.

Het was de eerste presidentsverkiezing in meerdere rondes in het moderne Bolivia en markeerde een duidelijke breuk met twee decennia socialistisch bestuur.

Beide kandidaten maakten het verbeteren van de relatie met de VS een centraal onderdeel van hun campagne, omdat ze dit essentieel achten om Bolivia’s ernstige economische crisis op te lossen.

Paz, die in Washington DC is opgeleid, stelde dat het normaliseren van de betrekkingen internationale investeringen zou aantrekken die nodig zijn om de energie- en lithiumsector te moderniseren.

Quiroga, een conservatief die studeerde aan Texas A&M University, voerde campagne met een agressiever programma, inclusief fiscale zuinigheid en veiligheids-samenwerking met de VS.

Zijn vicepresidentskandidaat, Juan Pablo Velasco, werd bekend door de slogan “Make Bolivia Sexy Again,” een variant op de Amerikaanse slogan “Make America Great Again” van  president Donald Trump.

Paz won uiteindelijk met bijna 54,9 procent van de stemmen. Na zijn inauguratie in november zette hij snel stappen om zijn beloften waar te maken door de diplomatieke betrekkingen met de VS te herstellen.

De VS noemde Paz’ presidentschap een “transformatieve kans” voor de regio.

Eerder deze maand stemden Bolivia en de VS ermee in om voor het eerst in bijna 18 jaar weer ambassadeurs naar elkaars landen te sturen.

Onzekerheid blijft
Het is echter onduidelijk in hoeverre de DEA actief zal zijn in Bolivia. Linkse leiders zoals Morales behouden sterke steun, vooral in hooggelegen en landelijke gebieden.

De Boliviaanse minister van Buitenlandse Zaken, Fernando Aramayo, verklaarde dat onderhandelingen nog gaande zijn om de specifieke samenwerking en operationele grenzen van de DEA in Bolivia vast te leggen.

Een volledig akkoord over de reikwijdte van de activiteiten van de DEA wordt in de komende maanden verwacht.

Sinds zijn aantreden op 20 januari 2025 heeft Trump de Amerikaanse campagne tegen drugshandel in Latijns-Amerika opgevoerd, onder meer door meerdere grote kartels aan te wijzen als “buitenlandse terroristische organisaties.”

Trump heeft Latijns-Amerikaanse regeringen onder druk gezet om agressievere maatregelen te nemen tegen de illegale drugshandel, gebruikmakend van economische sancties en militaire dreigingen.

Eind december en begin januari gaf Trump toestemming voor twee aanvallen op Venezuela onder het mom van strijd tegen drugshandel.

De eerste aanval, op 29 december, richtte zich op een haven die volgens de Trump-administratie werd gebruikt voor drugssmokkel. De tweede, op 3 januari, leidde tot meerdere explosies, tientallen doden en de ontvoering van de Venezolaanse president Nicolás Maduro. Hij zit nog steeds vast in de VS, waar hij wordt beschuldigd van drugshandel en wapenbezit.

Critici stellen dat Trumps anti-drugsbeleid de scheidslijn tussen wetshandhaving en militaire acties vervaagt.

Het toenemende gebruik van militaire kracht tegen verdachte criminelen roept zorgen op over mensenrechtenschendingen en het omzeilen van juridische procedures, onder meer door buitengerechtelijke executies.

Een voorbeeld hiervan is de militaire campagne “Operation Southern Spear.”

Op 2 september kondigde de VS de eerste van bijna 44 “dodelijke kinetische aanvallen” aan op vermoedelijke drugs-smokkelboten in het Caribisch gebied en de Oostelijke Stille Oceaan.

In deze aanvallen zijn mogelijk tot 150 mensen omgekomen. Operation Southern Spear gaat door, ondanks vragen over de legaliteit door internationale organisaties zoals de Verenigde Naties, die oproepen tot een einde aan deze acties.