Donald Trump, de zichzelf benoemde 'vredespresident', heeft een meedogenloze oorlog ontketend tegen Iran, dat geen directe bedreiging vormde voor Amerika. Deze oorlog is de tweede militaire actie van Trump in minder dan zes maanden, sinds zijn tweede termijn begon. Met deze oorlog heeft Trump zijn positie als een van Amerika’s meest oorlogszuchtige presidenten, gevestigd.

Het is na vier weken strijd wel duidelijk dat Trump niet echt een akkoord nastreefde; de recente onderhandelingen in Oman leken slechts een dekmantel te zijn voor militaire voorbereidingen. De aanvallen werden ingezet ondanks berichten over een mogelijke doorbraak in die onderhandelingen. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die al ruim veertig jaar droomde om Iran aan te vallen, deed hard mee aan de aanvallen. Trump dacht zijn succes in Venezuela ook in Iran te kunnen herhalen.

Lessen niet geleerd
Trumps roekeloze stap in het Midden-Oosten is in essentie een terugkeer naar Amerika's vroegere imperialistische avonturen – in Vietnam, Irak, Afghanistan, Libië en elders – die erop gericht waren de regio te 'hervormen' ten dienste van Amerikaanse belangen, maar die op een ramp uitliepen. De lessen van de mislukte regimeverandering in Irak en Afghanistan zijn niet geleerd.

1. De kracht van nationalisme
De eerste les is er één die de VS had moeten leren van zijn eerdere militaire mislukkingen. Die les gaat over de kracht van nationalisme. Het is zonder twijfel het belangrijkste wapen in oorlogstijd voor een land en een volk dat geconfronteerd wordt met agressie, invasie en niet uitgelokte aanvallen door een machtiger land.

Nationalisme motiveert de wil om te vechten en zich niet over te geven, zoals de geschiedenis ons vele malen heeft laten zien. De VS heeft dit historisch gezien onderschat, in de overtuiging dat superieure militaire macht en technologische superioriteit voldoende zouden zijn om een volk op de knieën te krijgen. Maar het negeren van nationalistische sentimenten, zoals de VS deed tijdens de interventies in Vietnam, Afghanistan en Irak, heeft Washington verstrikt laten raken in kansloze oorlogen, strategische blunders veroorzaakt en mislukte militaire avonturen opgeleverd.

Winnen door niet te verliezen. In alle voornoemde gevallen werden de inwoners van de aangevallen landen gedreven door een ontembare wil om hun land te verdedigen tegen een buitenstaander. De Amerikaanse oorlog tegen Iran zal misschien op dezelfde manier eindigen.

De wil om te overleven, gevoed door nationalisme dat interne politieke verschillen overstijgt, zorgt ervoor dat een volk zich verenigt en de gelederen sluit. Dit is een doorslaggevende factor, zelfs als geavanceerde wapens de andere partij tijdelijke tactische ‘overwinningen’ opleveren. Het verzwakken van de militaire capaciteit van een land betekent niet dat de vastberadenheid van de bevolking om zich te verzetten wordt verzwakt. De VS hebben deze les uit de geschiedenis niet geleerd.

2. Gebrek aan strategie
De tweede les van het conflict is dat een oorlog zonder plan, strategie of inschatting van de waarschijnlijke gevolgen, het risico loopt een zinloze onderneming te worden. De VS ging de oorlog in met voortdurend veranderende doelstellingen, verkeerde aannames en ernstige misrekeningen over hoe Iran zou reageren. Een van die aannames was dat Teheran binnen enkele dagen zou capituleren.

De Amerikanen hebben de kracht van het nationalisme in de landen die zij aanvallen of bezetten, wederom onderschat. Amerika is verstrikt geraakt in wat men de ‘escalatieval’ noemt, waarbij het machtige land ervan uitgaat dat meer geweld de overwinning zal opleveren, maar al gauw merkt dat meer geweld minder oplevert. De les hier is dat meer escalatie geen ‘overwinning’ garandeert wanneer andere doorslaggevende factoren ontbreken, zoals een strategie, een einddoel en duidelijkheid over het oorlogsdoel.

3. Bondgenoten niet betrekken
Geconfronteerd met de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz, roept Trump vooral NAVO-bondgenoten op om schepen te sturen om de doorgang te beveiligen. Dezelfde bondgenoten die hij in het verleden had bekritiseerd en geïntimideerd.

Maar geen enkele bondgenoot stemde in. Zij waren niet geraadpleegd toen Trump tot oorlog overging. “Het is niet onze oorlog”, lieten zij weten. De Italiaanse premier Giorgia Meloni verklaarde dat de EU diplomatie steunt en geen militaire missie. Dit toont Trumps onvermogen om een coalitie van bereidwillige landen te vormen en biedt een les over de gevolgen van dwingend unilateralisme dat de zorgen van bondgenoten negeert.

Voor de bondgenoten van Washington in de Golfregio is de oorlog een les over de waarde van de Amerikaanse veiligheidsparaplu. Zij werden aan hun lot overgelaten in de strijd tegen de vergeldingsaanvallen van Iran. Of de Golfstaten hun afhankelijkheid van een onbetrouwbare veiligheidspartner zullen heroverwegen, moet worden afgewacht.

Volgens Hussain en Lodhi (Dawn.com, 4 en 19 maart 2026) is het nog te vroeg om alle lessen uit de oorlog te trekken, “maar voorlopig is de wereld getuige van de wispelturige acties van een egocentrische man die een gevaar is voor de wereld en voor zijn eigen land”.

Rudie Alihusain