Volgens UNICEF was meer dan de helft van de gemelde gevallen van seksueel misbruik van kinderen afkomstig van sociale media. Het instituut waarschuwde echter dat de cijfers mogelijk onnauwkeurig zijn vanwege onderrapportage door kinderen. (Getty Images)
Meer dan één op de vijf kinderen tussen 12 en 17 jaar is slachtoffer van online seksueel misbruik of exploitatie, zo blijkt uit een recent rapport van Unicef. Jaarlijks zouden naar schatting 20 miljoen kinderen in 21 landen te maken hebben met ongewenste seksuele inhoud, verzoeken tot seksuele interacties of het zonder toestemming delen van seksuele beelden.

Unicef baseert haar conclusies op enquêtes onder 21.000 internetminnende kinderen in Afrika, Azië, Latijns-Amerika en Oost-Europa, uitgevoerd tussen 2020 en 2025. Daarnaast werden diepte-interviews gehouden met 100 jongeren die slachtoffer waren van misbruik.

De data werd verzameld in de volgende landen:
Oost- en Zuid-Afrika: Ethiopië, Kenia, Mozambique, Namibië, Tanzania en Oeganda
Zuid-Oost Azië: Cambodja, Indonesië, Maleisië, de Filipijnen, Thailand en Vietnam
Latijns-Amerika en het Caribisch gebied: Brazilië, Colombia, de Dominicaanse Republiek en Mexico
Oost-Europa: Armenië, Montenegro, Noord-Macedonië en Servië
Zuid-Azië: Pakistan

Uit de data blijkt dat meer dan 15 miljoen kinderen werden blootgesteld aan ongewenste seksuele content, 9 miljoen werden benaderd voor seksuele gesprekken of tot het delen van beelden gedwongen, en 4 miljoen zagen seksuele beelden van zichzelf zonder toestemming verspreid.

Social media speelt een centrale rol: in meer dan 60 procent van de gevallen vond het misbruik plaats op platforms zoals Facebook, WhatsApp, Instagram, Snapchat en TikTok. Deze platforms maken niet alleen het contact mogelijk, maar faciliteren ook het delen van beelden, chantage en het langdurig verspreiden van misbruikmateriaal.

Slechts minder dan 1 procent van de gevallen wordt gemeld bij autoriteiten of hulpinstanties. Unicef wijst op verschillende oorzaken: veel kinderen herkennen het misbruik niet als zodanig, weten niet waar ze terecht kunnen of vrezen negatieve gevolgen. Formele instanties kunnen bovendien onbereikbaar of intimiderend lijken.

Nighat Dad, directeur van de Digital Rights Foundation in Pakistan, benadrukt dat het probleem ook in de ontwerpkeuzes van sociale media zit: functies zoals privéberichten, het opnieuw delen van content en het omzeilen van blokkades maken het moeilijk om misbruik te stoppen. Culturele factoren, zoals eergevoel in sommige landen, verhinderen daarnaast dat kinderen spreken over hun ervaringen.

De rol van gender
Het rapport laat zien dat misbruik vaak inspeelt op gendernormen. Meisjes worden vaak gestigmatiseerd en de schuld gegeven, waardoor ze zwijgen. Jongens krijgen de boodschap dat ze het alleen moeten oplossen, vaak onder dreiging. De normalisering van schadelijke gendernormen maakt het moeilijker om misbruik te herkennen en aan te pakken.

De gevolgen zijn ernstig en breed: kinderen die seksueel worden misbruikt via digitale middelen hebben vier keer meer kans op zelfmoordgedachten en zelfbeschadiging, en ervaren meer angst. In sommige landen, zoals Mexico en Noord-Macedonië, is het risico op suïcidale gedachten zelfs acht keer hoger.

Misbruik dringt door in het dagelijks leven van kinderen, beïnvloedt hun schoolprestaties, sociale relaties en mentale gezondheid.

Wat moet er gebeuren?
Unicef roept overheden en technologiebedrijven op de verantwoordelijkheid voor de bescherming van kinderen online serieus te nemen. Platforms moeten hun ontwerp en regelgeving aanpassen om kinderen beter te beschermen, bijvoorbeeld via strengere leeftijdsverificatie en betere ouderlijke controle.

Daarnaast moet de maatschappelijke druk weggenomen worden bij kinderen zelf. Ouders, scholen en gemeenschappen moeten een actieve rol spelen in het creëren van veilige digitale omgevingen.

Het recente akkoord van Meta (Facebook) om 18 miljard dollar te betalen in een rechtszaak over schadelijke effecten van sociale media op kinderen, toont volgens experts dat ontwerpwijzigingen mogelijk zijn. Meta heeft inmiddels functies ingevoerd zoals standaard privé-accounts voor tieners en beperkingen op contact met onbekenden.

Meta benadrukt dat het rapport deels gebaseerd is op data van voor deze nieuwe beschermingsmaatregelen. Het bedrijf zegt zich sterk te blijven inzetten tegen kindermisbruik op haar platforms en samen te werken met wetshandhavers om daders te vervolgen.

Unicef-directeur Catherine Russell vat het samen: “Deze cijfers onthullen een pijnlijke werkelijkheid. Meer dan 20 miljoen kinderen worden geconfronteerd met ongewenste seksuele exploitatie in de digitale ruimtes waar ze leren, spelen en contact maken. De emotionele impact is diepgaand. Veel kinderen lijden in stilte, onzeker waar ze hulp kunnen vinden. We mogen hier niet van wegkijken.”