Frankrijks defensieattaché luitenant-kolonel Emmanuel Rigault (r) en politieattaché commandant Jean-Michel Canestrier (tweede van rechts) over het uitblijven van een geratificeerd grensprotocol tussen Suriname en Frankrijk. (Foto: Ranu Abhelakh)
Frankrijk ziet een toename van illegale praktijken langs de grensrivier. Of het nu gaat om illegale goudwinning, milieuvervuiling of zware criminaliteit: een gezamenlijke aanpak zonder een juridische basis heeft onvoldoende effect. “Je bouwt geen huis op zand, maar op stenen. Om de toenemende onveiligheid effectief te bestrijden, hebben we een solide juridische basis nodig”, zegt de Franse politieattaché, commandant Jean-Michel Canestrier, over het uitblijven van een geratificeerd grensprotocol tussen Suriname en Frankrijk.

Om de toenemende onveiligheid – maar niet alleen de onveiligheid – te kunnen blijven bestrijden, moet Suriname het protocol ratificeren. “Het is heel belangrijk”, vindt Canestrier. Het is voor de Surinaamse en Franse politie geen pretje om elke boot op de Marowijnerivier te controleren. Mensen verliezen hierdoor kostbare tijd en maken zich zorgen over deze controles. Goedkeuring van het grensverdrag biedt mogelijkheden voor andere vormen van samenwerking, zoals een samenwerkingscentrum in Saint-Laurent-du-Maroni. “Een gebouw waar Franse en Surinaamse politieagenten samenwerken.” Volgens de politieman kan de realisatie hiervan binnen een jaar of twee plaatsvinden, “maar alleen als we een wettelijke basis hebben”.

Hij sprak donderdag samen met de Franse ambassadeur Nicolas de Lacoste en defensieattaché luitenant-kolonel Emmanuel Rigault tijdens een persconferentie in aanloop naar de Franse nationale feestdag op 14 juli. Zonder een officieel grensverdrag en nauwe samenwerking met Suriname is de strijd tegen de illegaliteit onbegonnen werk, benadrukten de Fransen. In Frans-Guyana geldt een streng mijnbouwverbod langs de rivier, maar aan de Surinaamse zijde ontbreekt handhaving, stelde De Lacoste.

Aan de Franse kant van de Marowijne- en Lawarivier geldt een streng mijnbouwverbod, maar volgens de Fransen doet Suriname aan de overkant niets. Al vijf jaar wacht Frankrijk op de Surinaamse goedkeuring van het in 2021 ondertekende grensverdrag. Ondertussen strijden de Franse manschappen dagelijks tegen illegale goudwinning. Dit is onbegonnen werk, omdat de goudzoekers telkens uitwijken naar Suriname om zich te bevoorraden. “Dan is het helaas allemaal voor niets”, betoogt de ambassadeur.

Defensieattaché Rigault bevestigt de enorme dagelijkse operationele druk op de bijna 500 manschappen. “Elke dag, 365 dagen per jaar, hebben we ongeveer 400 soldaten ter plaatse ter ondersteuning van de politieoperatie tegen de illegale goudwinning”, legt hij uit. Daarnaast zijn er permanent patrouilleboten op het water actief, gericht op het bestrijden van drugshandel en illegale visserij.

Hoewel beide legers al sinds 2004 samenwerken en afgelopen maand nog samen patrouilleerden, lopen de Franse operaties op de rivier vast omdat Suriname de formele grenslijn niet erkent. Defensieattaché Rigault onderstreept dat Frankrijk vanwege de gedeelde grens juist nauwer wil samenwerken. Het doel is om niet alleen illegale goudwinning, maar ook grensoverschrijdende mensenhandel, drugshandel en andere illegale handel gezamenlijk aan te pakken.

Omdat de grens op dit moment niet is afgebakend, is het moeilijk om te bepalen aan welk land een eiland toebehoort. “We weten het niet”, legt Rigault uit. Zo kunnen mensen aan de Franse kant illegale activiteiten uitvoeren en vervolgens vluchten naar zo'n eiland of naar Suriname zelf. “We kunnen hierdoor niet effectief optreden.”

De ambassadeur blikt terug op 2022, toen Suriname hard optrad tegen skalians op de Marowijnerivier. “Het is dus mogelijk.” Die politieke wil en gedurfde stap werden toegejuicht door de Fransen. Nu ziet de ambassadeur de situatie in het zuiden echter weer hard achteruitgaan. Dorpen zoals Anapaike schreeuwen om hulp omdat hun leefomgeving wordt vernietigd door kwikvergiftiging en gewapende Braziliaanse bendes.

“Als we dit grensprotocol geen kans geven, als we niets doen, dan kan de situatie echt uit de hand lopen”, waarschuwt de ambassadeur. De wanverhouding tussen de twee landen is volgens hem pijnlijk zichtbaar. “Jullie krijgen het goud, wij krijgen het kwik”, vindt De Lacoste. “Het goud uit Frans-Guyana wordt gesmokkeld naar Suriname en andere landen. En wat overblijft is kwik. Dat kwik zullen we nog tientallen jaren, zo niet langer, moeten bestrijden. Hele bevolkingsgroepen lopen nu gevaar.”