Suriname behoort tot de landen met de hoogste zelfdodingscijfers wereldwijd. In 2021 bedroeg het aantal zelfdodingen in Suriname 22,3 per 100.000 inwoners, waarmee het land wereldwijd op de zevende plaats staat. In dat jaar werden 148 zelfmoorden geregistreerd, goed voor bijna 4% van alle sterfgevallen. Zelfdoding is de tweede belangrijkste doodsoorzaak onder 15- tot 39-jarigen in Suriname. Ook het Caribisch gebied laat vergelijkbare zorgwekkende cijfers zien, met Guyana als regioleider met 26,4 zelfdodingen per 100.000 inwoners.

Deze regionale cijfers maken onderdeel uit van een wereldwijde geestelijke gezondheidscrisis die steeds duidelijker wordt. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) houdt deze week haar 79e Wereldgezondheidsvergadering in Genève, waarbij geestelijke gezondheid een van de meer dan 75 agendapunten is.

Volgens de WHO leeft momenteel meer dan één miljard mensen wereldwijd — ongeveer één op de acht — met een psychische aandoening, en dat aantal groeit nog steeds. Jongeren behoren tot de zwaarst getroffen groepen, terwijl mannen vaker zelfmoord plegen en vrouwen disproportioneel vaker lijden aan angst- en depressieve stoornissen.

Ondanks de omvang van deze crisis is geestelijke gezondheidszorg wereldwijd ernstig ondergefinancierd: gemiddeld wordt slechts twee procent van de gezondheidsbudgetten besteed aan geestelijke gezondheidszorg.

Wat zijn psychische stoornissen?
Psychische stoornissen beïnvloeden hoe mensen zich voelen, denken en gedragen. De WHO en het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) onderscheiden onder meer:

- Stemmingsstoornissen, zoals depressie en bipolaire stoornis, met langdurige periodes van verdriet of stemmingswisselingen.
- Angststoornissen, waaronder gegeneraliseerde angst, paniekstoornissen en fobieën.
- Psychotische stoornissen, zoals schizofrenie, gekenmerkt door wanen en hallucinaties.
- Trauma-gerelateerde stoornissen, waaronder PTSS, als reactie op schokkende gebeurtenissen.
Daarnaast zijn er eetstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, obsessief-compulsieve stoornissen, dissociatieve stoornissen en middelenmisbruikstoornissen.

Geestelijke gezondheidsproblemen komen overal voor en nemen wereldwijd toe. De WHO meldt dat angst- en depressieve stoornissen het meest voorkomen. Hoewel deze aandoeningen alle inkomensgroepen treffen, is behandeling in lage- en middeninkomenslanden schaars. Uitgaven aan geestelijke gezondheidszorg variëren van $0,04 per hoofd in lage-inkomenslanden tot bijna $66 in hoge-inkomenslanden.


De prevalentie (het aantal mensen in een bevolkingsgroep dat op een bepaald moment aan een bepaalde ziekte of aandoening lijdt) van psychische stoornissen per WHO-regio in 2019 was:
- Amerika’s: 15,6% van de bevolking
- Oostelijke Middellandse Zee: 14,7%
- Europa: 14,2%
- Zuidoost-Azië: 13,2%
- Westelijke Stille Oceaan: 11,7%
- Afrika: 10,9%

Tijdens de Covid-19-pandemie steeg het aantal mensen met psychische problemen, vooral angst en depressie. Volgens het Global Burden of Disease-rapport uit 2023 zijn depressieve stoornissen en angststoornissen verantwoordelijk voor respectievelijk 694,6 en 686,5 DALYs (Disability-Adjusted Life Years) per 100.000 mensen. Geestelijke gezondheidsproblemen zijn wereldwijd de belangrijkste oorzaak van invaliditeit en de op een na grootste oorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid.

Elke 43 seconden sterft iemand door zelfdoding
Volgens een analyse in The Lancet sterven jaarlijks ongeveer 740.000 mensen door zelfdoding, gemiddeld één elke 43 seconden. Zelfdoding is de 17e belangrijkste doodsoorzaak wereldwijd, maar bij jongeren tussen 15 en 29 jaar staat het op de derde plaats, en bij jonge vrouwen op de tweede. Mannen plegen wereldwijd vier keer vaker zelfmoord dan vrouwen.

Kwetsbare groepen, zoals vluchtelingen, inheemse bevolkingen en LGBTQ+ gemeenschappen, hebben hogere zelfdodingscijfers.

Wereldwijd hebben naar schatting 359 miljoen mensen een angststoornis, een stijging van meer dan 50% sinds 1990. Vrouwen en jongeren worden het zwaarst getroffen, maar slechts één op de vier krijgt behandeling. Angststoornissen verhogen de kans op depressie en middelenmisbruik.

Volgens WHO en IHME (Institute for Health Metrics and Evaluation) hebben Portugal (13,3%), Brazilië (12,4%) en Iran (12,3%) de hoogste prevalentie van angststoornissen.

Depressieve stoornissen treffen ongeveer 332 miljoen mensen wereldwijd en zijn de grootste individuele oorzaak van invaliditeit. Vrouwen lopen een hoger risico, mede door factoren als geweld en hormonale veranderingen. Meer dan 10% van de zwangere en pas bevallen vrouwen ervaart depressie. Syrië, het Verenigd Koninkrijk en Nederland hebben de hoogste percentages depressie volgens WHO en IHME.

Onbehandelde depressie kan leiden tot zelfdoding, wat het belang van tijdige en adequate geestelijke gezondheidszorg onderstreept.