De Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken, Muhammad Ishaq Dar (links), verwelkomt zijn Turkse ambtgenoot Hakan Fidan voorafgaand aan hun ontmoeting in Islamabad op 29 maart 2026. (Foto via Anadolu).
Terwijl de oorlog tussen de Verenigde Staten (VS) en Iran onverminderd doorgaat met wederzijdse aanvallen, is er een diplomatieke beweging op gang gekomen die sinds lange tijd niet zo snel is geweest. In Islamabad begonnen zondag de tweedaagse besprekingen van de buitenlandse ministers van Turkije, Saudi-Arabië, Egypte en Pakistan. De Pakistaanse hoofdstad is daarmee het centrum geworden van een snel vormend regionaal diplomatiek initiatief om de VS en Iran aan directe gesprekken te krijgen.

Een dag voor de bijeenkomst voerde de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif een 90 minuten durend telefoongesprek met de Iraanse president Masoud Pezeshkian, zijn tweede overleg met de Iraanse leider binnen vijf dagen. Volgens officials lag de focus op de-escalatie en het herstellen van vertrouwen, wat door Iran als een cruciaal ontbrekend element in eerdere onderhandelingen wordt gezien.

Pezeshkian benadrukte dat Iran tijdens eerdere nucleaire gesprekken al twee keer was aangevallen, wat het wantrouwen jegens Washington heeft versterkt. Hij stelde dat er eerst vertrouwenwekkende maatregelen moeten komen voordat Iran bereid is tot directe dialoog.

Vierlandenmechanisme en wereldwijde steun
Het overleg in Islamabad is geen geïmproviseerde stap, maar een verdere uitwerking van een mechanisme dat eerder deze maand werd besproken tijdens een bredere conferentie van moslim- en Arabische landen in Riyadh. Pakistan fungeert nu als centrale gesprekspartner tussen Iran en de VS. De bijeenkomst was oorspronkelijk gepland in Ankara, maar werd vanwege Pakistan's actieve rol in het doorgeven van boodschappen tussen Washington en Teheran verplaatst naar Islamabad.

Tegelijkertijd heeft China zijn steun uitgesproken voor Pakistan's bemiddelingsinspanningen en Iran aangemoedigd om deel te nemen aan het diplomatieke proces. Dit duidt op een groeiende betrokkenheid van wereldmachten bij dit regionale initiatief.

Doel en verwachtingen
De vierlandenbespreking is niet bedoeld om direct een staakt-het-vuren af te dwingen, maar om de regionale posities te harmoniseren en een basis te leggen voor mogelijke directe gesprekken tussen de VS en Iran. Diplomaten spreken inmiddels niet meer over theoretische mogelijkheden; er ligt een document en de wereld wacht op verdere stappen.

Er wordt gespeculeerd dat gesprekken tussen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en de Iraanse minister Abbas Araghchi binnen enkele dagen kunnen plaatsvinden, mogelijk in Pakistan. Ook de Amerikaanse vicepresident JD Vance wordt genoemd als mogelijke gesprekspartner. Deze gesprekken zijn echter afhankelijk van wisselende omstandigheden, waaronder een tijdelijke pauze in aanvallen vanuit Washington om aan de Iraanse eis voor vertrouwenwekkende maatregelen te voldoen.

Een hoge Pakistaanse bron stelde dat Pakistan de wensen van beide partijen heeft doorgegeven en dat hun rol daarbij ophoudt. "We kunnen het paard naar het water brengen; of het drinkt, is aan hen," aldus de bron.

Teheran’s eisen
Iran eist onder meer een einde aan de vijandelijkheden, schadevergoedingen, garanties tegen toekomstige aanvallen en erkenning van zijn strategische invloed in de Straat van Hormuz. Tijdens de recente gesprekken waarschuwde Pezeshkian dat Israël het conflict probeert uit te breiden naar andere regio’s en uitte hij zorgen over het gebruik van buitenlandse grondgebieden voor aanvallen op Iran.

Pakistan benadrukt dat dialoog alleen kan plaatsvinden in een sfeer van wederzijds respect en een einde aan het doden van Iraanse functionarissen en burgers. Islamabad veroordeelt de Israëlische aanvallen en toont solidariteit met Golfstaten over Iraanse aanvallen op hun infrastructuur. Dit illustreert een groeiende kloof tussen regionale machten en de militaire aanpak van Washington, terwijl ze tegelijkertijd escalatie proberen te voorkomen.

Rol van de Houthi's
De situatie wordt verder gecompliceerd door de betrokkenheid van de Houthi-rebellen in Jemen, die zich recentelijk actief in de strijd hebben geworpen. De Houthi’s, een door Iran gesteunde groepering, hebben hun aanvallen op Saudi-Arabië en andere regio’s opgevoerd, wat de spanningen in het Midden-Oosten verder doet toenemen. Hun acties vormen een extra uitdaging voor diplomatieke pogingen omdat ze nieuwe veiligheidszorgen creëren voor de regio en de coalities rondom Iran versterken.

De gesprekken in Islamabad zijn geen directe onderhandelingen tussen de VS en Iran, maar voorbereidingen waarbij regionale steun voor de-escalatie wordt geconsolideerd. Het doel is het afstemmen van posities over de volgorde van een staakt-het-vuren en het verminderen van het risico dat concurrerende bemiddelingsinspanningen elkaar ondermijnen.

De komende 48 tot 72 uur zijn cruciaal voor het bepalen of deze diplomatieke impuls leidt tot een daadwerkelijke ontmoeting. Pakistan heeft inmiddels met Iran gesproken, regionale machten ontvangen en voorstellen doorgegeven. De volgende stappen hangen nu af van beslissingen in Washington en Teheran.

Voorlopig is duidelijk dat het zwaartepunt van de diplomatieke poging om deze oorlog te beëindigen, zich naar Islamabad heeft verplaatst. Mocht deze poging mislukken door wantrouwen en aanhoudend geweld, dan dreigt een regionaal conflict uit te groeien tot een veel grotere oorlog.