Tibetaanse schapen grazen op een zonne-energiepark in de prefectuur Hainan in de westelijke Chinese provincie Qinghai. (Foto: AP)
Hoewel de Chinese zonne- en windenergiesector in 2025 een enorme groei doormaakte, opende de Aziatische grootmacht veel meer kolencentrales dan in voorgaande jaren. Dit roept vragen op over de vraag of 's werelds grootste uitstoter de CO2-uitstoot voldoende zal verminderen om klimaatverandering te beperken.

Meer dan 50 grote kolencentrales – afzonderlijke ketel- en turbine-installaties met een opwekkingscapaciteit van 1 gigawatt of meer – werden in 2025 in gebruik genomen, tegenover minder dan 20 per jaar in het voorgaande decennium, aldus een onderzoeksrapport dat dinsdag werd gepubliceerd. Afhankelijk van het energieverbruik kan 1 gigawatt enkele honderdduizenden tot meer dan 2 miljoen huishoudens van stroom voorzien.

In totaal nam China 78 gigawatt aan nieuwe kolencapaciteit in gebruik, een forse stijging ten opzichte van voorgaande jaren, volgens het gezamenlijke rapport van het Centre for Research on Energy and Clean Air, dat luchtvervuiling en de gevolgen daarvan bestudeert, en Global Energy Monitor, dat databases ontwikkelt die energietrends volgen.

"De schaal van de uitbreiding is verbijsterend", aldus medeauteur Christine Shearer van Global Energy Monitor. "Alleen al in 2025 heeft China meer kolencentrales in gebruik genomen dan India in het hele afgelopen decennium."

Tegelijkertijd zorgden nog grotere toevoegingen van wind- en zonne-energiecapaciteit ervoor dat het aandeel kolen in de totale elektriciteitsproductie vorig jaar daalde. De elektriciteitsproductie uit kolen daalde met ongeveer 1%, omdat de groei van schonere energiebronnen de gehele toename in de elektriciteitsvraag vorig jaar compenseerde.

Volgens statistieken van de Nationale Energieadministratie van de overheid heeft China in 2025 315 gigawatt aan zonne-energiecapaciteit en 119 gigawatt aan windenergiecapaciteit toegevoegd.

Stroomstoringen leidden tot bouwgolf van kolencentrales
De enorme groei in wind- en zonne-energie roept de vraag op: waarom bouwt China nog steeds kolencentrales en, volgens de meeste analyses, veel meer dan het eigenlijk nodig heeft?

Het antwoord is complex.

China bevindt zich in een vroeger ontwikkelingsstadium dan de Verenigde Staten of Europa, dus heeft het meer energie nodig om te blijven groeien. Als meer van de 1,4 miljard inwoners van het land tot de middenklasse behoren, zullen meer mensen zich airconditioners en wasmachines kunnen veroorloven.

Elektriciteit is nodig om de Chinese fabrieken draaiende te houden en om te voldoen aan de hoge energiebehoefte van kunstmatige intelligentie, een prioriteit van de overheid in haar streven om van China een technologische leider te maken.

Stroomtekorten in delen van China in 2021 en 2022 versterkten de al langer bestaande zorgen over de energiezekerheid. Sommige fabrieken legden tijdelijk de productie stil en in één stad werden stroomonderbrekingen ingevoerd.

De reactie van de overheid was om aan te geven dat ze meer kolencentrales wilde, wat leidde tot een golf aan aanvragen en vergunningen voor de bouw ervan.

Die piek in 2022-2023 zorgde voor de grote capaciteitsgroei vorig jaar, toen de nieuwe centrales in gebruik werden genomen, aldus Qi Qin, analist bij het Centre for Research on Energy and Clean Air en mede-auteur van het rapport. "Als er eenmaal vergunningen zijn verleend, zijn projecten moeilijk terug te draaien", zei ze.

Volgens het rapport is vorig jaar begonnen met de bouw van 83 gigawatt aan kolencentrales, wat erop wijst dat er dit jaar mogelijk een grote hoeveelheid nieuwe capaciteit online komt.

Mogelijke vertraging overgang naar wind- en zonne-energie 
De regering vindt dat kolen een stabiele back-up vormen voor bronnen zoals wind- en zonne-energie, die afhankelijk zijn van het weer en het tijdstip van de dag. De tekorten in 2022 waren deels het gevolg van een droogte die de waterkrachtcentrales, een belangrijke energiebron in West-China, trof.

Kolen zouden de komende jaren een belangrijke ondersteunende en balancerende rol moeten spelen, aldus de Nationale Ontwikkelings- en Hervormingscommissie, het belangrijkste economische planningsorgaan, in een richtlijn die vorig jaar werd uitgegeven over het schoner en efficiënter maken van kolencentrales.

De Chinese Vereniging voor Kolentransport en -distributie, een brancheorganisatie, zei vorige week dat kolencentrales essentieel zullen blijven voor de stabiliteit van het elektriciteitsnet, zelfs nu andere energiebronnen ze vervangen.

Het risico van de bouw van zoveel kolencapaciteit is dat het de overgang naar schonere energiebronnen kan vertragen, aldus Qin. Politieke en financiële druk kan ervoor zorgen dat centrales in bedrijf blijven, waardoor er minder ruimte overblijft voor andere energiebronnen, zei ze.

Het rapport drong er bij China op aan om de sluiting van verouderde en inefficiënte kolencentrales te versnellen en zich in het volgende vijfjarenplan, dat in maart wordt goedgekeurd, te verplichten ervoor te zorgen dat de emissies van de energiesector tussen 2025 en 2030 niet toenemen.

"Of de uitbreiding van de kolenenergie in China uiteindelijk zal leiden tot hogere emissies, hangt af van ... of de rol van kolenenergie daadwerkelijk beperkt blijft tot back-up en ondersteuning in plaats van basislastproductie," aldus Qin.